Sto dni Donalda Tuska

Można mieć nadzieję, że zaraz po 7 kwietnia (118. dzień po jego zaprzysiężeniu) czy po ogłoszeniu wyników kolejnych wyborów, premier uzyska tak silną legitymację do przeprowadzenia głębokich rozliczeń, że w pełni przekształci się z kolejnego premiera zapamiętanego dotychczas jako twórcę „ciepłej wody w kranie” w godnego upamiętnienia męża stanu. Czy jest scenariusz alternatywny, jeśli ten plan się nie uda? Los Napoleona i powrót do autorytaryzmu?

Rocznice i niepoprawne skojarzenia

101. rocznica śmierci Narutowicza zbiegła mi się z piątą – zamordowania Pawła Adamowicza. Nie mogę opędzić się od skojarzenia, że niebezpieczna pora dla Polaków to nie tylko listopad, a może także i inne miesiące. Bo w ostatecznym rachunku o ich przyszłości zadecyduje zdolność do zrzucenia balastu nacjonalistycznej i wielkomocarstwowej retoryki, a tu kalendarz nie ma wielkiego znaczenia.

Otwarty problem „dobrej śmierci”

Wielu agnostyków czy ateistów pozbyło się obawy przed śmiercią oraz odwiecznego lęku przed wizją braku życia wiecznego. Jednak wielu (a być może nawet każdy z nas…) nie wyzbyło się lęku przed samym umieraniem. Bywają życzenia osób starszych proszących o „śmierć estetyczną”. W tym pragnieniu widać wyraźnie pierwotną obawę przed odwiecznymi wrogami godności człowieka – bólem i cierpieniem.

Co dalej z Instytutem Poprawnej Przeszłości?

Rozwiązać! Kategorycznie – tak! Instytut Pamięci Narodowej powstał, by kształtować moją tożsamość w duchu narodowej godności. Ustawodawca, powołując ten twór, poddał się emocjonalnemu szantażowi patriotycznego obowiązku, za którym skrywał się nacjonalizm. Manipulacja i kłamstwo to akceptowalne narzędzia, jeżeli cel jest zbożny.

Agnieszka Holland i kłopoty z władzą

Agnieszka Holland słusznie uchodzi za wybitną postać w kinematografii polskiej i międzynarodowej. Jednakże prezentacja jej filmów nie wyczerpuje wszystkich kierunków ich intelektualnej zawartości. Do tych najczęściej pomijanych należą wątki filozoficzne obecne w jej twórczości, natura współczesnej cywilizacji, antropologia i psychologia społeczna.

Zjednoczone Stany Europy. Marzenie, fikcja czy cel?

Integracja Europy w kierunku powstania państwa Zjednoczone Stany Europy jest dziś warunkiem sine qua non dla wyrównania balansu sił. Silna Europa jest prawdopodobnie brakującym ciężarkiem na wieloramiennej wadze światowego pokoju.

Przypominamy proroczy tekst z marca ub.r., gdy Donald Trump dopiero ubiegał się o prezydencką nominację Partii Republikańskiej.

Ludzki umysł polem walki wojny kognitywnej

Od psychologicznej wojna kognitywna różni się wykorzystaniem osiągnięć neurobiologii i neuropsychologii. Jak na razie ogranicza się to do neurolingwistyki oraz do wykorzystania środków psychoaktywnych i broni psychotronicznych. Wizje planujących przyszłe wojny kognitywne strategów sięgają jednak o wiele dalej.

75 lat Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka – powróćmy do jej ducha

Dla twórców Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka uniwersalizm oznaczał uwzględnienie dorobku filozoficznego różnych kultur na przestrzeni wieków i tysiącleci historii ludzkości. Obecnie dla Zachodu uniwersalizm oznacza kulturę i dorobek filozoficzny Zachodu jako źródła wartości, które powinny być (najlepiej bez dyskusji) akceptowane przez resztę świata.

Pożegnanie z węglem. Czekając na sprawiedliwą transformację

Wielkopolska Wschodnia, jako pierwszy z sześciu regionów węglowych w kraju, zaczęła systemowo planować proces odchodzenia od węgla. Ok. 1,8 mld zł ma popłynąć z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, wspierającego obszary węglowe borykające się z poważnymi wyzwaniami społeczno-gospodarczymi.

Pierwszy reportaż na naszych łamach.

Uri Huppert, jakiego znałem

W domu Huppertów spotkałem się z otwarciem na odmienne poglądy. Obciążony schematyzmami w pojmowaniu historii i dziedziczonymi kompleksami, poznałem ludzi, którzy byli świadkami tego wszystkiego, o czym owe schematy czy kompleksy nie miały zielonego pojęcia. Zacząłem łapczywie słuchać opowieści o świecie zaginionym i zapomnianym oraz o świecie współczesnym, którego nie znałem.

Gdzie rządzi siła, tam prawo jest bezsilne

Można wskazać wiele obszarów niszczącej siły państwa. Jednym z nich jest rekcja na nieuregulowane przekroczenia granicy. To zjawisko trafiło na kompletnie nieprzygotowane instytucje, na brak polityki migracyjnej i dążenie do tego, by siła zastąpiła prawo.

Pełne goryczy refleksje byłej zastępczyni  Rzecznika Praw Obywatelskich.

Dopiero wtedy, gdy otyła kobieta zaśpiewa

Przypominamy analizę sytuacji przedwyborczej w USA sprzed kilku miesięcy. Nie tylko po to, by wykazać jej generalną trafność (nawet jeśli autorka zakładała raczej udział Joe Bidena), ale i dla przypomnienia mechanizmów rządzących procesem elekcji prezydenta USA. W każdym razie „it ain’t over till the fat lady sings”, czyli do momentu, gdy policzone zostaną głosy elektorskie.

Jacy jesteśmy? Silne i słabe strony społeczeństwa polskiego

Ostatnie osiem lat zdecydowanie zmieniło polskie społeczeństwo. Uczyniło je bardziej obywatelskim – a przez wiele dekad socjologowie i psycholodzy powątpiewali w naszą obywatelskość. 2023 był rokiem spektakularnego przełomu, ale akty protestu pojawiły się już po pierwszych autorytarnych poczynaniach rządzącej prawicy. Dla wielu państwo stało się opresyjne.

Młoda zmiana – O wpływie młodych na wynik polskich wyborów parlamentarnych w 2023 roku

Mając na uwadze dotychczasowe relacje pomiędzy elitami rządzącymi a młodym pokoleniem wyborców, trudno nie ulec wrażeniu, że utrzymanie tego poparcia na stałym i wysokim poziomie będzie poważnym wyzwaniem dla nowej koalicji rządzącej. Sprostanie mu może być jeszcze trudniejsze ze względu na fakt, iż w nowym Sejmie będzie brakowało młodzieżowej reprezentacji. To wyjątkowo zadziwiające.

Kultura podległości

Jarosław Kuisz, podczas uniwersyteckich wykładów, a potem w jednej ze swoich książek, podzielił rodzimą populację na żyjących w kulturze podległości (urodzonych między 1795 a 1989 r.) i urodzone po 1989 r. pokolenie niepodległego państwa polskiego. Nie zgadzam się z takim podziałem. Ci drudzy sami niczego jeszcze nie dokonali, najstarsi ledwie przekroczyli „trzydziestkę”.

Trzy lekcje z wojny w Ukrainie

To inna wojna od tych, które znamy z historii. Powinniśmy wyciągnąć z niej właściwe wnioski.

Nieoczywisty, kontrowersyjny (nie wszyscy w Redakcji podzielamy całość zawartych w nim tez), skłaniający do refleksji tekst generała i profesora, uznanego eksperta.

Agnieszka Osiecka. Śpiewająca biografia PRL

Opis poetyckiej wizji wszechświata, uniwersum Agnieszki Osieckiej, obejmującego czułością każdy przejaw istnienia –  materialnego, społecznego i politycznego; w którym wszystko, co ludzkie zasługuje na przynajmniej próbę zrozumienia. Z oddechem intelektualnym, mocno zarysowanym kontekstem historycznym i przywołaniem wielkiej osobowości poetki.

Czy można zatrzymać katastrofę klimatyczną?

Dlaczego współczesna zmiana klimatu budzi tak wielkie obawy? Po pierwsze ma charakter globalny, dotyczy całej Ziemi, nie da się przed nią uciec. Po drugie jej tempo jest zatrważające. Obecnie obserwowane tempo zmian wynosi około 0,2°C na dekadę. W okresie najbardziej gwałtownych zmian występujących podczas ostatniej epoki lodowcowej było to 0,005°C.

JA, TY I MOTYL, czyli ekologia w słowach, czynach i pieniądzach

Interpretując słowa Biblii można odczytać tam uzasadnienie do traktowania przyrody jako magazynu dla człowieka. Jednak wyniszczanie całych gatunków zwierząt i roślin, przyczynianie się do erozji ziemi poprzez różne bezmyślne działania ludzkie już całe tysiąclecia temu powodowały skutki katastrofalne, zmieniając oblicze natury.

Tezy etyki niezależnej

Etyka stanowiła szczególnie ważną dziedzinę twórczości Profesora od początków jego aktywności filozoficznej, gdy zaczął tworzyć swój wariant etyki niezależnej, aż po późne lata. Nie sposób zapomnieć też o tym, iż swą aktywnością i postępowaniem – jak jego prawość i odwaga osobistą – sam stanowił interesujące zjawisko etyczne, dla wielu ważny punkt odniesienia i wzór do naśladowania.

Beaty Szydło obrona przez atak?

Szydło otrzymała już zapewne wezwanie do stawienia się przed komisją sejmową celem złożenia wyjaśnień, które zadecydują nie tyle o jej dalszej, co raczej bliższej przyszłości. Tę może spędzić w więzieniu. Stało się to jasne, od kiedy „New York Times” w swoim artykule ujawnił kulisy sprzedaży Polsce programu Pegasus.

Społeczny nacisk na rządzących jest nieustająco konieczny

Kaczyński jest postacią wyrazistą, a jednocześnie jest jednym z powodów, dla których im się nie udało utrzymać władzy. Jego charyzma w gruncie rzeczy jest bardzo nieatrakcyjna. To jest właściwie nie do wytłumaczenia, jak to się stało, że człowiek jak z Auto da fé Canettiego, albo z Sołoguba, taki Mały bies – mógł przejąć wszystkie narzędzia władzy.

Reforma Unii Europejskiej jest potrzebna!

Unia nie tyle powinna dostosować swoje modus operandi, ile właściwie nie może tego nie zrobić. Zmiany w traktatach europejskich będą korzystne także dla Rzeczypospolitej i jej obywateli. W najmniejszym stopniu nie niosą z sobą ryzyka anihilacji państwa polskiego, czym straszy Jarosław Kaczyński.

Parlament Europejski podszedł do sprawy rzetelnie, z dobrymi intencjami

Główną intencją Parlamentu Europejskiego było uruchomienie procesu prowadzącego do reformy instytucjonalnej Unii i zachęcenie do tego, żeby zacząć myśleć i rozmawiać o niezbędnych zmianach. Bardzo wielu posłów przywiązywało wagę nie tyle do konkretnych propozycji, ile do samego ruchu, samego impulsu.

Kluczowe: zarządzanie makroekonomiczne

Unia – a tak naprawdę strefa euro, bo ona jest w tej chwili głównym motorem integracji – działa bardzo nieoptymalnie ze względu na to, że państwa sprzeciwiają się stworzeniu z UE unii fiskalnej. Jeśli nie uelastycznimy mechanizmu decyzyjnego, kolejny kryzys – nieuchronny – zmusi nas do szukania rozwiązań ad hoc. (Tekst sprzed półtora roku, wciąż aktualny).

Obawa o europejską politykę nowego rządu

W swych rozważaniach skoncentruję się głównie na europejskiej polityce nowego rządu, rządu pana Donalda Tuska. Jak sądzę, wszyscy w pewnym napięciu czekaliśmy na pierwsze deklaracje intencji, planów i zamierzeń odnośnie do Unii Europejskiej. Byłem zaskoczony zarówno słowami prezesa Rady Ministrów z exposé, jak i tym, co przedstawiciele rządu mówią na ten temat w tej chwili.

W sprawie projektów rewizji unijnych Traktatów

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 22.11.2023 r. w sprawie rewizji traktatów stanowiących podstawę UE zasługuje na szczególną uwagę, gdyż odwołuje się do propozycji przedłożonych na zakończenie Konferencji o przyszłości Europy – trwającej rok debaty obywatelskiej; zaś od strony formalnej stanowi wniosek uruchomiający procedurę rewizyjną. Dalsze decyzje są w rękach państw członkowskich.

Jednomyślność jako warunek zgody na akcesję do Unii Europejskiej: konieczność czy przeszkoda?

Liczne przykłady unaoczniają szkodliwy wpływ interpretowania wymogu jednomyślności jako zasady bezwzględnie obowiązującej na każdym etapie procesu akcesyjnego i w każdej spornej sprawie. Większa jeszcze szkodliwość tego wymogu ma miejsce w sytuacjach, gdy państwo członkowskie UE, nadużywając swojego statusu, usiłuje wyegzekwować od kraju kandydującego ustępstwa natury czysto dwustronnej.

To straszne słowo na „f”

Unia Europejska musi się zmieniać, bo zmienia się świat wokół niej, a coraz liczniejsze kryzysy wymuszają precedensowe reakcje polityczne i prawne instytucji i państw UE. Dlaczego więc czołowi politycy europejscy i narodowi, przychylni pogłębianiu integracji europejskiej, tak bardzo boją się słowa „federalizacja”?

Dom pod wiecznym piórem

Wspomnienie o środowisku pisarskim związanym z legendarnym Domem Literatów przy ul. Krupniczej w Krakowie, przez mury którego przewinęło się kilka pokoleń niezmiernie dla powojennej polskiej literatury interesujących i nadal znaczących twórców.

Wojna w przestrzeni informacyjnej

Wojna informacyjna obejmuje swoim zasięgiem informacje przechowywane w pamięciach komputerów, archiwach i bibliotekach, rozsiewane za pomocą tradycyjnych mediów oraz infrastruktury informatycznej, a także ludzi wraz z ich wiedzą. Czym są: gra inspiracyjna (walka umysłów), operacje psychologiczne, propaganda, socjotechniki siłowe, walka radioelektroniczna, bomba logiczna?

Pierwsze dwa miesiące polityki w znów demokratycznej Polsce

Precyzyjna analiza procesu przekazywania władzy z rąk przegranego obozu populistycznej prawicy do zwycięskiej koalicji stronnictw demokratycznych, z udziałem (niekonstruktywnym) Andrzeja Dudy, między 15 października a 12 grudnia 2023 roku. Oraz gorzkie uwagi na temat polskich tradycji rządzenia, na które próbował się powołać urzędujący prezydent.

Rząd nadziei

Nadziejom związanym z nowym rządem towarzyszyć musi świadomość, że podjął on niezwykle trudne zadanie. Po ośmiu latach rządów Prawa i Sprawiedliwości Polska stoi przed czterema wielkimi wyzwaniami, i w zależności od tego, jak ten rząd na nie odpowie, zależy nie tylko jego los, ale także szansa na to, by nie było już powrotu do autorytarnego kursu politycznego.

Dyplomacja w ruinie

Spustoszenie, jakie w polskiej polityce wyrządziły rządy PiS, dewastacja instytucji, regulacji i zasad, znieprawienie myślenia o państwie, są bodajże najbardziej zauważalne w obszarze stosunków zagranicznych. Odbudowanie międzynarodowej pozycji Polski wymaga czasu, cierpliwości oraz działań jednocześnie roztropnych i zdecydowanych, a niekiedy radykalnych.

Duch powieści według Milana Kundery

Gdzie umieścić dorobek Milana Kundery? Niektórzy nie mają z tym kłopotów i twierdzą, iż był on Europejczykiem albo czeskim Europejczykiem, lub też pisarzem czeskim i francuskim.

Obraz rozmyślań własnych

Coś w rodzaju specyficznego CV, w którym Profesor spogląda na własną biografię jakby z lotu ptaka, usiłując scharakteryzować uwarunkowania własnej twórczości. Obiektywnie i z dystansem.