Społeczeństwo i polityka
Choć w makro- i mikrokosmosie dzieje się wiele rzeczy od nas niezależnych, często wciąż niezrozumiałych, z naszego punktu widzenia człowiek jest w centrum wszystkiego. Nie jesteśmy jednak samoistnymi wyspami, możemy istnieć tylko w interakcji z innymi. „Res Humana” przywiązuje szczególne znaczenie do tego, co dzieje się „z” i „we” współczesnych społeczeństwach, jak walczymy z poczuciem zagubienia w płynnej nowoczesności i radzimy sobie z nierównościami, populizmem, inklinacjami autorytarnymi.
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/08/IMG_20240322_181626_1-scaled-e1722772884535.jpg)
Rozum w punktach mierzony
Doda ma iloraz inteligencji tylko o 4 pkt mniejszy od Einsteina, Natalie Portman – o 1 pkt mniejszy od Mozarta. Ktoś zadał pytanie o IQ Mikołaja Kopernika. Einstein urodził się w 1879 roku, Mozart w 1756, zaś Kopernik w 1473. Jakie testy IQ wtedy funkcjonowały? Pamiętajmy jednak o tym, że inteligencja i poczucie humoru faktycznie idą w parze.
...[czytaj więcej]Małgorzata B. JAKUBIAK
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/2024-07-23_02-46-15-scaled.jpg)
Język jest ważnym elementem śląskiej tożsamości
Zawetowanie przez prezydenta ustawy, nadającej śląskiemu etnolektowi status języka regionalnego, nie było niespodzianką. Uzasadnienie weta wzbudza natomiast reakcje od rozbawienia absurdalnością po oburzenie i wzmożenie nastrojów antypolskich na Śląsku. Prezydent dopatrzył się związków między kultywowaniem tożsamości śląskiej z wojną hybrydową na wschodzie.
...[czytaj więcej]Marcin MELON
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/20240109_130602-1-scaled-e1720870656933.jpg)
Polska na rok przed wyborami prezydenckimi
Wnioski z wyników wyborów w latach 2023 i 2024 wyciągają, i na tej podstawie prognozują przyszłość, redaktorzy „Res Humana” oraz jeden z zaprzyjaźnionych autorów – profesor Jan Garlicki, politolog i socjolog związany z Uniwersytetem Warszawskim, właściciel i prezes Centrum Badań Marketingowych „Indicator”.
...[czytaj więcej]Dyskusja redakcyjna: Jan GARLICKI, J. Paweł GIEORGICA, Zdzisław A. RACZYŃSKI, Robert SMOLEŃ, Piotr STEFANIUK, Jerzy J. WIATR
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/img20240713_11064072.jpg)
Feminatywy – próba językowej rekompensaty w walce o równouprawnienie kobiet
Pragnę wyrazić swój zdystansowany stosunek do ingerencji w życie kobiet przez narzucanie im decyzji dotyczących aborcji przez przedstawicieli określonej partii lub Kościoła, niekompetentnych w zakresie medycyny i prawa. Podobnie nie jestem zachwycony, kiedy grupy użytkowników języka, niefachowców, apodyktycznie lansują postulaty dotyczące praktyk lingwistycznych.
...[czytaj więcej]Grzegorz WALCZAK
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/img20240713_11042086.jpg)
Dlaczego feminatywy (dobre) są?
Feminatywy są dobre tak samo, jak maskulatywy i formy neutralne. Ani lepsze, ani gorsze. Pozwalają od razu rozpoznać, że mówimy o niej, a nie o nim. Są najkrótszym i najprostszym, a więc najbardziej ekonomicznym sposobem przedstawienia osoby rodzaju żeńskiego. A język dąży do prostoty i ekonomiczności wypowiedzi. Pani doktor w stosunku do krótszej doktorki nie broni się. Krótsze formy trafiają w sedno.
...[czytaj więcej]Anna SIKORSKA-MICHALAK
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/IMG_2175-e1720353931583.png)
Tezy o aborcji
Redakcja „Res Humana” szykuje się do odbycia dyskusji poświęconej poszukiwaniu optymalnych, z uwzględnieniem zmieniających się postaw społecznych, ale także aktualnego układu sił w polityce, sposobów uregulowania prawa kobiet do decyzji o terminacji ciąży. Proponujemy kilka punktów, od której mogłaby się ona rozpocząć.
...[czytaj więcej]Robert SMOLEŃ
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/09/Sig10-scaled-e1717774160703.jpg)
Media publiczne – szkic do reformy
Media publiczne uzależnione przez formację polityczną, ideologię czy religię prezentują jednostronną wizję świata, antagonizują społeczeństwo i zwykle służą władzy autokratycznej lub wspierają budowę takiej władzy. Zasady prawa strzegące niezależności mediów były przez lata niekorzystnie zmieniane, by za czasów rządów PiS zupełnie przestać obowiązywać.
...[czytaj więcej]Witold GRABOŚ
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231211-WA0008-e1720362500629.jpg)
Scena polityczna po wyborach samorządowych
Wybory samorządowe – wbrew większości sondaży – nie przyniosły zasadniczych zmian na scenie politycznej. Pod pewnymi względami były powtórzeniem wyborów parlamentarnych z 2023 roku (pierwsze miejsce PiS, ale większość uzyskana przez koalicję demokratyczną; wyraźny podział na miasto i wieś oraz jeszcze wyraźniejszy wpływ wykształcenia na wybór opcji politycznej).
...[czytaj więcej]Jerzy J. Wiatr
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/03/IMG_0007-scaled-e1710620125890.jpg)
Relacje państwo – Kościół po wyborach parlamentarnych 15 X 2023 r. Perspektywy, szanse ulepszeń
Dyskusja o tym, czy w powyborczej rzeczywistości da się ułożyć na nowo obszar stosunków między Rzecząpospolitą a Kościołem Rzymskokatolickim.
...[czytaj więcej]Dyskusja redakcyjna: Mirosław CHAŁUBIŃSKI, Ewa DĄBROWSKA-SZULC, Mirosław KARWAT, Tadeusz KLEMENTEWICZ, Robert SMOLEŃ, Danuta WANIEK, Mirosław WORONIECKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/08/IMG_2046-2-scaled-e1723998127199.jpg)
Personalizacyjna funkcja rodziny w technicyzującym się świecie
Rodzinie przypada ważna rola wychowania osobnika w duchu poszanowania innych ludzi i środowiska przyrodniczego. Jest ona dzisiaj coraz częściej postrzegana jako miejsce, w którym poszukuje się lekarstwa na niedogodności życia, które są wywołane przez kryzys zaufania, poczucie wyobcowania, coraz częściej wybuchającymi konfliktami zbrojnymi i wojnami.
...[czytaj więcej]Jan DĘBOWSKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/07/noun-finance-4594695-e1721145745783.png)
Dlaczego trzeba badać finansjalizację?
Postępująca finansjalizacja czyli dominacja sektora finansowego, któremu bardziej opłaca się inwestować w aktywa finansowe niż w gospodarkę, zagraża dobrostanowi społecznemu, a w dalszej perspektywie może przyczynić się zastąpienia demokratycznych społeczeństw rynkowych jakąś nową odmianą despotii, tym razem kapitalistycznej.
...[czytaj więcej]Wiesław GUMUŁA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231212-WA0013-e1717770968927.jpg)
Wyrzucane pieniądze, czyli konsekwentne osłabianie Polski
Co zrobić, by w końcu, po 40 latach od tzw. transformacji ustrojowej, doczekać się władz merytorycznie, kompetencyjnie i mentalnie przygotowanych do służby publicznej, oddanych mieszkańcom, małym ojczyznom i całej polskiej wspólnocie?
Parę odważnych, może nawet obrazoburczych, propozycji, napisanych przez poważanego autora, ale z pozycji zdenerwowanego obywatela.
...[czytaj więcej]Stanisław PISAREK
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231211-WA0035-e1712232704665.jpg)
Samorząd – same pytania
Samorząd stał się jednym z ogniw tak samo odległego systemu zarządzania państwem, jak rząd czy partie polityczne. Nie bez winy są tu sami samorządowcy. Nie będąc pewni swej siły i popularności podczepiają się pod partie, bo one dają im w kampanii swoje zasoby. Wyborca odbiera wójta, burmistrza, prezydenta jako wysłannika delegowanego do zarządzania jego małą ojczyzną. Ten przestaje być liderem lokalnej społeczności, staje się w niej instytucją zarządczą, trochę jednak obcą.
...[czytaj więcej]Krzysztof JANIK
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/03/20240126_132135-scaled-e1711450113526.jpg)
Odbudowywanie demokracji
Wybory parlamentarne otworzyły drogę do głębokich zmian w polskim systemie politycznym, co bez przesady można nazwać drugą demokratyzacją. Dokonuje się ona w warunkach ostrej walki. Elita PiS nie była przygotowana na przegraną i reaguje na nią w sposób agresywny. Nie ma ani śladu ponadpartyjnej współpracy w reformowaniu państwa. Konieczne jest więc realistyczne rozpoznanie zagrożeń i znajdowanie na nie odpowiedzi.
...[czytaj więcej]Jerzy J. WIATR
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/03/20240306_122631-scaled-e1711099870596.jpg)
Sto dni Donalda Tuska
Można mieć nadzieję, że zaraz po 7 kwietnia (118. dzień po jego zaprzysiężeniu) czy po ogłoszeniu wyników kolejnych wyborów, premier uzyska tak silną legitymację do przeprowadzenia głębokich rozliczeń, że w pełni przekształci się z kolejnego premiera zapamiętanego dotychczas jako twórcę „ciepłej wody w kranie” w godnego upamiętnienia męża stanu. Czy jest scenariusz alternatywny, jeśli ten plan się nie uda? Los Napoleona i powrót do autorytaryzmu?
...[czytaj więcej]J. Paweł GIEORGICA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231212-WA0055-e1710611662312.jpg)
Otwarty problem „dobrej śmierci”
Wielu agnostyków czy ateistów pozbyło się obawy przed śmiercią oraz odwiecznego lęku przed wizją braku życia wiecznego. Jednak wielu (a być może nawet każdy z nas…) nie wyzbyło się lęku przed samym umieraniem. Bywają życzenia osób starszych proszących o „śmierć estetyczną”. W tym pragnieniu widać wyraźnie pierwotną obawę przed odwiecznymi wrogami godności człowieka – bólem i cierpieniem.
...[czytaj więcej]Anna GARBACZEWSKA-SPRUNG
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/02/108093-holland-1.jpg)
Agnieszka Holland i kłopoty z władzą
Agnieszka Holland słusznie uchodzi za wybitną postać w kinematografii polskiej i międzynarodowej. Jednakże prezentacja jej filmów nie wyczerpuje wszystkich kierunków ich intelektualnej zawartości. Do tych najczęściej pomijanych należą wątki filozoficzne obecne w jej twórczości, natura współczesnej cywilizacji, antropologia i psychologia społeczna.
...[czytaj więcej]Mirosław CHAŁUBIŃSKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/02/Hanna_Machinska2-e1708531261249.jpg)
Gdzie rządzi siła, tam prawo jest bezsilne
Można wskazać wiele obszarów niszczącej siły państwa. Jednym z nich jest rekcja na nieuregulowane przekroczenia granicy. To zjawisko trafiło na kompletnie nieprzygotowane instytucje, na brak polityki migracyjnej i dążenie do tego, by siła zastąpiła prawo.
Pełne goryczy refleksje prawniczki i działaczki społecznej, byłej zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich.
...[czytaj więcej]Hanna MACHIŃSKA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/02/osja17032017-004autor-Jakub-Ostalowski--scaled-e1707645432532.jpg)
Jacy jesteśmy? Silne i słabe strony społeczeństwa polskiego
Ostatnie osiem lat zdecydowanie zmieniło polskie społeczeństwo. Uczyniło je bardziej obywatelskim – a przez wiele dekad socjologowie i psycholodzy powątpiewali w naszą obywatelskość. 2023 był rokiem spektakularnego przełomu, ale akty protestu pojawiły się już po pierwszych autorytarnych poczynaniach rządzącej prawicy. Dla wielu państwo stało się opresyjne.
...[czytaj więcej]Krystyna SKARŻYŃSKA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/ZDANIE-logo.jpg)
Młoda zmiana – O wpływie młodych na wynik polskich wyborów parlamentarnych w 2023 roku
Mając na uwadze dotychczasowe relacje pomiędzy elitami rządzącymi a młodym pokoleniem wyborców, trudno nie ulec wrażeniu, że utrzymanie tego poparcia na stałym i wysokim poziomie będzie poważnym wyzwaniem dla nowej koalicji rządzącej. Sprostanie mu może być jeszcze trudniejsze ze względu na fakt, iż w nowym Sejmie będzie brakowało młodzieżowej reprezentacji. To wyjątkowo zadziwiające.
...[czytaj więcej]Radosław MARZĘCKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/02/JPG-20240203A-wszystkiemu-winna-Lotka2.jpg)
Beaty Szydło obrona przez atak?
Szydło otrzymała już zapewne wezwanie do stawienia się przed komisją sejmową celem złożenia wyjaśnień, które zadecydują nie tyle o jej dalszej, co raczej bliższej przyszłości. Tę może spędzić w więzieniu. Stało się to jasne, od kiedy „New York Times” w swoim artykule ujawnił kulisy sprzedaży Polsce programu Pegasus.
...[czytaj więcej]J. Paweł GIEORGICA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/01/JW20180408-413-scaled.jpg)
Społeczny nacisk na rządzących jest nieustająco konieczny
Agnieszka HOLLAND mówi o dobru i złu, migracji jako zjawisku globalnym nieuchronnie nadciągającym do murów i płotów bogatego świata, społeczeństwie obywatelskim, oczekiwaniach wobec nowego rządu, o Jarosławie Kaczyńskim oraz o tym, czy przetrwa nasza cywilizacja.
...[czytaj więcej]Agnieszka HOLLAND, J. Paweł GIEORGICA, Robert SMOLEŃ
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/20231213_103706-scaled-e1706371515680.jpg)
Pierwsze dwa miesiące polityki w znów demokratycznej Polsce
Precyzyjna analiza procesu przekazywania władzy z rąk przegranego obozu populistycznej prawicy do zwycięskiej koalicji stronnictw demokratycznych, z udziałem (niekonstruktywnym) Andrzeja Dudy, między 15 października a 12 grudnia 2023 roku. Oraz gorzkie uwagi na temat polskich tradycji rządzenia, na które próbował się powołać urzędujący prezydent.
...[czytaj więcej]J. Paweł GIEORGICA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2024/01/c77d99c1-3eb2-407c-8652-eca54055793d.jpg)
Rząd nadziei
Nadziejom związanym z nowym rządem towarzyszyć musi świadomość, że podjął on niezwykle trudne zadanie. Po ośmiu latach rządów Prawa i Sprawiedliwości Polska stoi przed czterema wielkimi wyzwaniami, i w zależności od tego, jak ten rząd na nie odpowie, zależy nie tylko jego los, ale także szansa na to, by nie było już powrotu do autorytarnego kursu politycznego.
...[czytaj więcej]Jerzy J. WIATR
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/MSZ1-e1721060933759.jpg)
Dyplomacja w ruinie
Spustoszenie, jakie w polskiej polityce wyrządziły rządy PiS, dewastacja instytucji, regulacji i zasad, znieprawienie myślenia o państwie, są bodajże najbardziej zauważalne w obszarze stosunków zagranicznych. Odbudowanie międzynarodowej pozycji Polski wymaga czasu, cierpliwości oraz działań jednocześnie roztropnych i zdecydowanych, a niekiedy radykalnych.
...[czytaj więcej]Zdzisław A. RACZYŃSKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/10/Autorzy-razem.jpg)
Polonia democratica rediviva
Piętnastego października 2023 roku dobrze ponad jedenaście i pół miliona obywateli Rzeczypospolitej wybrało drogę prowadzącą na powrót do demokracji, do zachodniej kultury politycznej i cywilizacji prawa. Tym samym odrzuciło trwający osiem lat eksperyment ustrojowy, próbujący połączyć wolne (ale nie – uczciwe) wybory z prymatem woli jednostki nad Konstytucją i „prywatyzacją” państwa. O czym jeszcze świadczą wyniki wyborów?
...[czytaj więcej]Dyskusja redaktorów: Mirosław CHAŁUBIŃSKI, J. Paweł GIEORGICA, Piotr STEFANIUK, Danuta WANIEK, Jerzy J. WIATR, Robert SMOLEŃ
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/Jesien-Pole-i-chmury-e1707673176395.jpg)
Nadzieje i niepokoje
Siedem mądrych rad brytyjskiej królowej Elżbiety I, przydatnych dla wszystkich sprawujących władzę.
Tekst został pierwotnie opublikowany krótko po zwycięstwie demokratycznej opozycji w wyborach 2023 roku. Zawsze warto odwoływać się do prawd ponadczasowych, ważnych dawniej, teraz i w przyszłości. Do prawd „wiecznie żywych”.
...[czytaj więcej]Andrzej ŻOR
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/09/20231211_102042-scaled-e1702315778168.jpg)
Spór o charakter państwa
W centralnym pytaniu wyborów’2023 – „Jaki ma być charakter państwa?” – zawarte są dwie kwestie: zagrożenie, jakie dla ładu demokratycznego stanowi prowadzona od 2015 roku polityka demontażu państwa prawa i stopniowego tworzenia systemu autorytarnego, oraz polityka władz w sferze praw człowieka i stosunków między państwem i najsilniejszą instytucją religijną: Kościołem Rzymskokatolickim.
...[czytaj więcej]Jerzy J. WIATR
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/09/139501729_244170597168786_651106629283355641_n-e1700137052432.jpg)
Dokąd zmierza Polska?
Na poprawę dobrobytu ludności składa się dużo więcej niż tylko poziom dochodów i majątku. Ważny jest klimat, w którym się żyje; ten dosłowny, ale i ten społeczny. Ważna jest atmosfera, w której się obracamy; ta dosłowna, ale i ta polityczna. Tymczasem zrobiło się duszno… Od tego jak się mierzy, zależy dokąd się zmierza. Są inne, lepsze niż tradycyjny PKB, miary sytuacji gospodarczej.
...[czytaj więcej]Grzegorz W. KOŁODKO
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/Portret-czarnej-kobiety-e1702316430690.jpg)
A wszystkiemu winna Lodka
Polska już od kilku lat nie jest uznawana w wynikach badań ani w społeczności międzynarodowej za zrównoważony kraj demokracji i postępu społecznego. W rankingach naukowych już dawno wypadła z elity państw demokratycznych, niemal zawsze ma jeden z najniższych wyników wśród państw członkowskich UE, a w ujęciu globalnym jest sklasyfikowana na 80. pozycji z tendencją spadkową.
...[czytaj więcej]J. Paweł GIEORGICA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231212-WA0009-e1702485213390.jpg)
Problem polskich samobójstw w obecnej rzeczywistości
Dane pokazują gwałtowną tendencję zwyżkową zachowań samobójczych w ostatnich latach, stosowne współczynniki w Polsce są jednymi z wyższych w Europie. Samobójstwa stały się problemem nie tylko osobistym, ale i społecznym. Socjologowie (oraz inne środowiska naukowe) uważają, że są one wyznacznikiem kondycji społeczeństwa.
...[czytaj więcej]Joanna PODEMSKA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/ZDANIE-logo.jpg)
Podłoże i istota prawicowego populizmu
Autorytarny populizm łączy skrajnie prawicowe nurty w sferze wartości i ideologii nacjonalistycznych z lewicowymi postulatami socjalnymi. Siły populistyczne i antydemokratyczne zyskują zwykle popularność w okresach stagnacji gospodarczej i niepewności politycznej, czego Europa doświadczyła w szczególności w latach 30. XX wieku, a w odpowiednio mniejszej skali cyklicznie w okresie powojennym, m.in. w czasie rewolt studenckich w końcu lat 60. ubiegłego wieku… (czytaj dalej)
...[czytaj więcej]Józef DOMAGALSKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/07/Ostrowski-3-2-podstawa-1200-piks.jpg)
Co dobre, płynie z Brukseli
Gdy rozmawiam z przedstawicielami biznesu, zdają sobie sprawę z tego, że nadmierne nierówności prędzej czy później wyjdą nam bokiem. Jeśli nie będziemy mieli sprawiedliwego systemu podatkowego i redystrybucyjnej polityki państwa, dojdzie do konfliktu.
Rozmowa z przewodniczącym OPZZ.
...[czytaj więcej]Piotr OSTROWSKI, J. Paweł GIEORGICA, Robert SMOLEŃ
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231212-WA0054-e1702547137157.jpg)
Ideologia konsumpcjonizmu i jej współczesne przesilenia
Nie można utrzymać życia bez konsumpcji, to konieczność biologicznie uwarunkowana. Jednak wolny rynek z czynności koniecznej uczynił swą strategię przetrwania. Konsumpcjonizm rozumiany jest jako nadmierne przyswajanie dóbr materialnych i usług, które składają się na kształtowanie postawy roszczeń wobec otoczenia w każdym zakresie.
...[czytaj więcej]Iwona ZAKRZEWSKA
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG-20231212-WA0017-e1702485461935.jpg)
Wyzwania przed polskim sektorem żywnościowym
Rolnictwo musi podjąć wyzwania wobec megatrendów gospodarczych i wyczerpywania się zasobów. Nowe oczekiwania konsumenckie stają się codziennością, nie ciekawostkami czy zachciankami nudzących się społeczeństw. O produkcji żywności bez użycia ziemi, stosowaniu drukarek 3D i „inteligentnych” materiałów pisze wieloletni dyrektor Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.
...[czytaj więcej]Andrzej KOWALSKI
![](https://reshumana.pl/wp-content/uploads/2023/12/IMG_2042-scaled-e1702553610748.jpg)
Koniec historii
Esej o aktualności filozofii heglowskiej dla teorii polityki. Opierając się na tych teoretycznych założeniach Hegla i nawiązując do słynnego artykułu F. Fukuyamy z 1989 roku (pod tym samym tytułem, ale ze znakiem zapytania), autor dokonuje własnej interpretacji wojny w Ukrainie oraz populizmu i rodzącego się do października 2023 r. autorytaryzmu w Polsce.
...[czytaj więcej]Piotr STEFANIUK