My, z prowincji?

Czy „centrum świata” przesuwa się z prowincjonalizującej się Europy na inne kontynenty? Czy może raczej następuje, jak pisze Richard Baldwin, Wielka Konwergencja – logiczne i nieuchronne wyrównywanie poziomu rozwoju regionów świata, jako rezultat globalizacji.

Z alfabetu wspomnień

Tymi wspominkami rządzi przede wszystkim alfabet. Porządek alfabetu. Czy okaże się równie kapryśny jak tok każdej rzekomo czysto chronologicznej opowieści wspomnieniowej, w porządku której – i to w zupełnie naturalny i bezpośredni sposób – pojawiać się zaczyna coraz większy natłok zderzanych ze sobą nieuchronnie, rozmaitych zdarzeń, postaci czy sytuacji.

Edukacja, humanistyka i ich problemy ze współczesnością – dwugłos

Współczesna humanistyka doświadcza wielorakich wyzwań, od kryzysu instytucji edukacyjnych, z uniwersytetami włącznie, po fundamentalne zmiany modelów poznawczych. Reformy systemu edukacyjnego w Polsce nie przyniosły adekwatnych odpowiedzi.

Odpowiednie dać rzeczy słowo? Tylko, jeśli rzecz jest „męska”

Spór o feminatywy nie jest sporem o słowa, lecz o widzialność i znaczenie kobiet w rzeczywistości społecznej. Wywołuje emocje nie tylko językoznawcze, jak się Państwo pewnie domyślają, ale także związane z polityką. Język nigdy nie jest przecież neutralny — zawsze opowiada historię świata takiego, jakim go widzimy albo chcemy go widzieć.

Nowy międzynarodowy feudalizm

Prezydent Trump nie jest przypadkiem, infantylnym i szkodliwym odstępstwem. Trumpizm nie jest przejściowy, nie można go przeczekać.  Trumpizm jest kolejnym ogniwem w historii amerykańskiej polityki w praktyce oraz jej intelektualnego zaplecza w postaci XXI-wiecznego neokonserwatyzmu, neoliberalizmu, tradycjonalizmu i imperializmu epoki cyfrowej.

Marksizm Adama Schaffa: ciągłość i zmiana

Książka Marksizm a jednostka ludzka stała się najbardziej znaczącą w literaturze światowej prezentacją takiej interpretacji marksizmu, w której wolność jednostki i zagrażające jej formy alienacji znalazły się w centrum uwagi. Uczyniła z Schaffa najbardziej znanego i szanowanego przedstawiciela współczesnej filozofii marksistowskiej w skali światowej.

Kapitalizm patchworkowy

W rezultacie trzon gospodarki staje się patchworkowym zbiorem zagranicznych korporacji, stanowiących swego rodzaju zamknięte monady rządzące się własnymi regułami. Zbiór ten wzrasta i zmniejsza się zależnie od decyzji zagranicznych central korporacji transnarodowych, rozwija lub hamuje rozwój danych dziedzin gospodarki zgodnie z polityką tych central.

Polska i Unia Europejska wobec globalnych przemian

Trudno jest znaleźć przekonujące argumenty, które uzasadniałyby w oczach USA potrzebę angażowania się w konflikt z Rosją dla obrony Polski. Jest to możliwe dla Polski jako członka Unii Europejskiej, gdyby pojawiło się ewentualne ryzyko podpalenia całej Europy i utraty licznych amerykańskich interesów, ale samodzielna Polska nie jest aż tyle warta.

Gospodarka polska w połowie trzeciej dekady (i co dalej?)

Jeżeli nawet sprawy globalne będą przebiegać w najbliższym czasie nie po naszej myśli, to możemy zaprząc nasze zasoby wewnętrzne do osłabiania negatywnych następstw ze strony czynników zewnętrznych oraz do wypracowywania potencjału na dalszą przyszłość. Rzeczy nie dzieją się jednorazowo; końca świata jutro nie będzie, pojutrze zacznie się nowy dzień.

Iluzje wojny chirurgicznej: czy „opcje militarne” rozwiązują problemy polityczne

Istota ataku na Iran nie sprowadza się do pytania, czy Stany Zjednoczone są w stanie zadać Iranowi dotkliwe straty. Kwestią kluczową pozostaje natomiast to, czy istnieje realistyczny cel strategiczny, który można osiągnąć przy użyciu siły militarnej — oraz czy jego realizacja rzeczywiście wzmocniłaby pozycję strategiczną Waszyngtonu

Gdy niebo już nie jest gwiaździste

Dzieje myśli po Kancie to powolne, ale nieubłagane odchodzenie od substancjalności podmiotu, porzucanie źródłowej suwerenności kartezjańskiego cogito. Zakładana przez Kanta interioryzacja prawa moralnego, jego przekształcenie w imperatyw, w sytuacji nieokreślonego statusu podmiotowości, przestała być możliwa. Nie tylko znikły dusza i charakter, ale podmiot.

Bariera postępu: wykoślawione wzorce polityki

W kręgach klasy politycznej nabrzmiewają anachronizmy i dysfunkcje. Jedną z barier postępu we współczesnej Polsce są wykoślawione lub wręcz wynaturzone wzorce polityki (jako gry, kooperacji, walki, rządzenia) i style działalności politycznej, destrukcyjne mechanizmy selekcji liderów i karier politycznych (teraz najczęściej: dworskich i/lub medialnych).

Kondycja i przyszłość służby zdrowia. Refleksje pacjenta po przejściach

Nigdy nie zajmowałem się funkcjonowaniem służby zdrowia. Mając umysł niezmącony znajomością rzeczy, zdecydowałem się na napisanie tych uwag na podstawie krótkich, lecz pełnych emocji doświadczeń z kilkumiesięcznego procesu leczenia choroby nowotworowej, w tym dziesięciodniowego pobytu w szpitalu MSWiA przy ul. Wołoskiej w Warszawie.

Kilka uwag o aktualności myśli społeczno-politycznej Polskiej Partii Socjalistycznej

Polska Partia Socjalistyczna odegrała ważną, zbyt często niedocenianą i zapominaną, rolę w historii Polski dwudziestego wieku. Promowane przez PPS przekonania demokratyczne, egalitarne, wiara w potencjał rozwojowy człowieka są wartościami nieprzemijającymi, także dzisiaj oddziałującymi na myślenie lewicy.

One były pierwsze …

Historia walki kobiet o równouprawnienie jest wciąż niedoceniana i mało znana. Warto przypomnieć historię tych walk, bo pierwsze emisariuszki praw kobiet płaciły za swą determinację cenę najwyższą: utratę życia, wolności, zdrowia i godności ludzkiej. Także dzisiaj polityczna aktywność kobiet – podobnie jak dwieście lat temu – ma nieprzejednanych przeciwników, i bywa ryzykowna.

W obronie tatara

Jak się okazuje, poselski zespół złożony z praktyków spożywania tej wykwintnej potrawy (siekane mięso wołowe lub końskie, z surowym żółtkiem, ogórkiem kiszonym i cebulką, koniecznie z sardynką…), prawdziwie oddany swojemu zadaniu obrony prawa do jedzenia mięsa, odbył 5 posiedzeń i naprawdę nie powinien stanowić złego przykładu.

Pesymistyczna prognoza

Pod jednym względem stratedzy kremlowscy się nie mylili. Stany Zjednoczone – zwłaszcza pod obecnym kierownictwem – traktują stosunki międzynarodowe jako grę supermocarstw, z których każde ma wolną rękę w narzucaniu swej woli państwom należącym do jego „strefy wpływów”. Trump domaga się Grenlandii, tak jak Putin Donbasu.

Akademicki Klub Turystyczny.
Uwarunkowania i efekty fenomenu

Trudno przesądzić, czy jubileusz pięćdziesięciolecia lwowskiego AKT, czy powiew wolności edycja „56”, czy wrocławski genius loci bądź jakieś inne dodatkowe (a sprawcze) elementy sprowokowały studentów dwóch największych uczelni Wrocławia do założenia Akademickiego Klubu Turystycznego Wrocław. Wydarzenie to było katalizatorem, który wywołał lawinę.

Ludwik Fleck – filozof z ducha medycyny

Liczne publikacje, sympozja, komentarze, ośrodki badawcze poświęcone autorowi Entwicklung próbują odzyskać dla nauki i filozofii dokonania Ludwika Flecka, i być może zapełnić nieoczekiwaną wcześniej niszę w historii nauki własnymi komentarzami. Czyj jest Fleck? Kto (jaki kolektyw myślowy!) ma przywilej pierwszeństwa w komentowaniu jego dzieła?

Polaryzacja polityczna: czy nieuchronna?

W demokracji musi być miejsce na spór polityczny, ale nie na zapiekłą wrogość. Przeciwnik polityczny jest partnerem, a nie wrogiem. Różnimy się w niejednej sprawie, ale zachowujemy poczucie wspólnoty. Tak postrzegany konflikt nie jest zagrożeniem dla ładu demokratycznego. Nadaje on sens konfliktom politycznym, w których stronom przyświeca dobro wspólne.

Magda Umer odeszła

Miała wiele fajnych obliczy. Jedni wspominają ją jako ciepłą, poetycko-liryczną piosenkarkę, inni podkreślą w niej autorkę świetnych spektakli i scenariuszy telewizyjnych oraz wielkich opolskich koncertów, dla wielu zaś na zawsze pozostanie niezrównaną telewizyjną gawędziarą – do spółki z Agnieszką Osiecką czy Jeremim Przyborą, animatorką artystycznego Olimpu.

Polska w nowym układzie współrzędnych

Rozpad postzimnowojennego ładu międzynarodowego stawia Polskę, kraj o  ograniczonym potencjale i z niewielką zdolnością do podjęcia wyzwań związanych ze światowymi megatrendami, przed wyborem jednej z opcji: 1. Fort Trumpa, 2. Samotna twierdza 3. Federacja Europejska.

Doktryna Trumpa

Stanów Zjednoczonych nie stać już na utrzymywanie stabilnego świata na barkach amerykańskiego Atlasa. Zreformowana strategia odzwierciedlająca zmianę układu sił na świecie na niekorzyść USA zakłada utrzymywanie stabilności w regionach w myśl koncepcji „off-shore balancing” amerykańskich realistów  – pilnowanie regionalnej stabilności przekazuje się aliantom.

Krzywdy

Wojna, której nie widać końca, i solidarność z ofiarą napaści sprawiają, że deprecjonowanie kultury rosyjskiej, wręcz ostentacyjne odwrócenie się od niej, poczytujemy za pożądaną manifestację. Tymczasem właśnie teraz jest czas na ponowną lekturę rosyjskiej klasyki. Dziś uważniej niż przed agresją na Ukrainę – by nie zainfekować woli celebrowaniem krzywd.

Przyczynkarsko o bezpieczeństwie Rzeczypospolitej

W moim przekonaniu bezpieczeństwo jest elementem stosunków społecznych czy bytu społecznego, a jego odczuwanie przez jednostki i grupy społeczne ma wpływ na jakość tegoż bytu społecznego, na świadomość społeczną, a w konsekwencji na postawy obywateli.

Poseł Marek Suski jako artysta

Prezentowane w Sejmie prace są piękne, zarówno portrety koni, jak i ludzi. Pewne przerysowanie występuje jedynie w pracach wymierzonych generalnie w reżim Tuska, no ale tak przecież nakazuje konwencja. Autorem jest znany powszechnie lider PiS, a przy tym człowiek niewątpliwie elegancki, dumny ze swych ziemiańskich korzeni i noszący na co dzień kapelusz.

W połowie kadencji

Trochę ponad 2 lata po powołaniu rządu zwycięskiej koalicji i trochę mniej niż 2 lata przed kolejnymi wyborami to dobry czas, by zastanowić się nad tym, w jakim punkcie się znaleźliśmy i co z tego wynika przynajmniej dla bliższej przyszłości. Na politykę krajową wpływają i dynamiczne zmiany w zewnętrznym otoczeniu, i reorientacja postaw polskiego społeczeństwa.

Przemówienie prezydenta

Działalność rosnących w siłę ugrupowań nacjonalistycznych stwarza poczucie trwałego zagrożenia, wspierane przez decyzje i poglądy prezydenta Nawrockiego (zbliżają się wyraźnie do programu tych ugrupowań). Jego przemówienie na uroczystości 107. rocznicy odzyskania niepodległości zdaje się potwierdzać trwałą obecność i żywotność konfliktu z lat międzywojnia.

Socjalista i adwokat Ludwik Cohn

Adwokat Ludwik Cohn to postać już niewiele mówiąca współczesnym pokoleniom, zapamiętana właściwie tylko w wąskich kręgach historyków, publicystów i adwokatów. A szkoda, bo mogłaby stać się ponadczasową legendą i inspiracją oraz pięknym przykładem zasad etyki niezależnej. Przeszedł przez swoje niezwykłe życie z podniesionym czołem i zawsze po właściwej stronie.

Legenda Adama Schaffa

Adam Schaff jest przywoływany praktycznie w każdej publikacji dotyczącej historii polskiej nauki ostatnich dziesięcioleci XX wieku. Na świecie powstają liczne dysertacje doktorskie oraz opracowania poświęcone jego dorobkowi w naukach społecznych i politycznych. Ale chyba żaden z polskich filozofów nie zyskuje tak ambiwalentnych ocen dotyczących swych dokonań.

Społeczeństwo zaprzepaszczonych możliwości

Marks i kontynuatorzy jego dzieła nie mówili nic o barierze ekologicznej, która dzisiaj ma charakter egzystencjalny, której nie sposób pokonać, a nawet zapobiec jej ogromnieniu dotychczasowymi, napędzanymi przez konkurowanie i wszechutowarowienie środkami. Narastający katastrofalny kryzys klimatyczny wywołuje spory, ale co do jednego panuje zgoda: ocalenie nie wiedzie drogą maksymalizowania zysku i kompulsywnej konsumpcji, która owładnęła najbogatszą część ludzkości.

Nowy marszałek w rozchwianej sytuacji politycznej. Perspektywy lewicy

Znam Włodka 40 lat. Tak, byłem przy tym, jak czepiała się go bezpieka w latach 80., gdy go nakryto z tzw. bibułą – bo duchem był niepokornym. Pamiętam jego pełne emocji wystąpienia i debaty w środowisku kultury akademickiej, gdy przejmował pałeczkę po Aleksandrze Kwaśniewskim i Marianie Redwanie. Szczerze walczył o wolność i niezależność ruchu studenckiego.

Ministra, premiera i sekretara, czyli jeszcze parę refleksji o feminizacji języka polskiego

Jeszcze nigdy tak nie było, żeby za pomocą zmian gramatycznych, deklinacji i koniugacji, dokonać istotnych zmian rzeczywistości, w tym zmian społecznych. Aby polepszyć sytuację kobiet na rynku pracy, w tym w zakresie płac, możliwości kształcenia się etc., nie wystarczy zmienić rzeczowniki męskie na żeńskie, bo to nic dać nie może.

Operacja Sindoor. Wojna Indii z Pakistanem 2025

Informacje o wojnie Indii z Pakistanem w maju 2025 r. ledwo przemknęły przez polskie media, przyćmione innymi wydarzeniami. Istnieje kilku powodów, dla których najnowsza odsłona konfliktu indyjsko-pakistańskiego zasługuje na uwagę, gdyż doszło do konfrontacji między państwami dysponującymi bronią atomową. Pojawił się także w konflikcie między Indiami a Pakistanem maleńki wątek polski.

Ponadczasowy projekt – geneza, aktualność i przyszłość polskiej etyki niezależnej

Czy etyka w ogóle jest potrzebna ludzkości? Z jednej strony jej regulacje nakładają określone obowiązki na jednostki, a więc ograniczają ich wolność, a z drugiej nakazują jej maksymalnie korzystać ze swej wolności, co zwolennicy etyki zależnej odbierają jako przymus. To tylko pozorny paradoks. Etyka ma za zadanie chronić ludzkość.

Polski Ciemnogród

Pojęcie polski Ciemnogród, będące początkowo metaforą literacką, stało się z czasem kpiącą krytyka głupoty polskiej prowincji, jej zacofania, bigoterii oraz oporu wobec rozpowszechniania się europejskich idei oświeceniowych.  Dzisiaj jest symbolem potocznej głupoty, społecznego konserwatyzmu, antyintelektualizmu i ideologicznego zamknięcia.