Cieśnina Ormuz: prawo zwycięzcy a prawo morza

Iran nie negocjuje wyłącznie ceny za otwarcie szlaku, lecz uznanie swojej pozycji jako regionalnego mocarstwa, ograniczenie amerykańskiej obecności wojskowej w swoim sąsiedztwie oraz gwarancję, że wojna się nie powtórzy. Dawniej bezpieczeństwo Zatoki definiowała amerykańska potęga, dziś to Iran zaczyna samodzielnie ustalać reguły regionalnego porządku.

Pakt z Mekki: intencje i perspektywy

Sytuacja sojuszy w regionie Bliskiego Wschodu zmienia się od dziesięcioleci. Być może i trójstronne Porozumienie obronne z Mekki wskazuje na kolejną, ale tym razem trwalszą zmianę, oby i korzystną dla nie tylko ekonomicznego bezpieczeństwa Europy.

Czy AI usunie odstraszanie jądrowe do lamusa historii?

Niezauważalnie pojawia się niebezpieczeństwo zdezawuowania pojęcia odstraszającej roli broni jądrowej w wyniku możliwego zredukowania przez AI czynnika ludzkiej oceny danych i  decyzji o użyciu broni masowego rażenia. Dowództwo nuklearne bez wystarczającej kontroli czynnika ludzkiego nie jest odległym scenariuszem.

Prezes rusza na dziki

Dzik się szerzy w aglomeracji warszawskiej. I  mimo że Mokotów został chwilowo odbity, to jednak metodami właściwymi reżimowi Tuska i Trzaskowskiego, czyli poprzez  odstrzał.  Prezes oznajmił, iż z dzikami można sobie poradzić w inny sposób, aniżeli czyni to reżim Tuska i Trzaskowskiego – pokojowy.

U Grubego Joska. Trochę wspomnień

Miejsca jak to, ulice przedwojennej Warszawy,  sceny z ówczesnego życia… – żyją już tylko w moich wspomnieniach.  Przechodząc nieistniejącymi dzisiaj ulicami, ożywiam w swojej pamięci obrazy, ludzi i zdarzenia i staram się, nim rozwieją się w przeszłości, zapisać ślady świata, którego już nie ma.

Wiesław Myśliwski

Przez wielu uznawany był za największego polskiego prozaika przełomu wieków. Ceniony przez krytyków, cieszył się popularnością czytelników (jego dzieła wydano w łącznym nakładzie ponad siedmiuset tysięcy), chociaż jego proza, głęboka, gęsta, refleksyjna, nie należy do najłatwiejszych, a sam pisarz był jak najdalszy od autopromocji.

Społeczno-polityczne źródła pierwszej fali feminizmu na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX wieku

Jednym z istotnych źródeł pojawienia się i aktywności ruchów feministycznych na ziemiach polskich w XIX wieku była walka o wielką zmianę społeczną, w tym o prawo kobiety do godnego bytu w zmieniających się stosunkach społeczno-gospodarczych

Minęło już 60 lat… Julian Hochfeld w polityce i nauce polskiej

Demokratyzacyjne przemiany witał z niekłamanym entuzjazmem, ale też z dużą świadomością zewnętrznych zagrożeń i niebezpieczeństw – o czym świadczył przypadek Węgier. Jego obawy wiązały się też z niepokojami o trwałość zmian. Obawy te okazały się uzasadnione, o czym świadczyły konflikty, które niebawem nastąpiły między nim a Gomułką i Zenonem Kliszko.

Poseł Mejza oraz inne przypadki

Poseł Mejza tworzy historię na bieżąco wyrażając swoim jestestwem wszystko, co każdemu Polakowi jest miłe, ale boi się do tego przyznać. Np. wąsy, którymi obdarzył od jakiegoś czasu swoje szlachetne oblicze, świetnie zawsze przycięte i podkreślające rysy męskiego zdecydowania. A wąs, jak wiadomo, w polskiej historii odegrał rolę niepoślednią.

PPS a kwestia kobieca w czasach rewolucji

Członkiniom grup bojowych powierzano również kwestie organizatorskie w systemie przechowywania i dystrybucji broni. Po zakupie jej przez partię i dostarczeniu na teren Królestwa Polskiego, pieczę nad nią przejmowały kobiety, pracownice tzw. partyjnej techniki, zajmujące się m.in. magazynowaniem oraz transportem do miejsca zaplanowanej akcji zbrojnej.

Wspomnienia 1981–1989

Pobyt w więzieniu, który dla wielu kobiet był bardzo trudny, zniosłam w miarę dobrze. Nawet udało mi się „zdeprawować” niektóre klawiszki, tłumacząc, o co walczymy, i w końcu nie chciały wykonywać na mnie upokarzających czynności. Do mojej celi dawano trudniejsze przypadki. W innych celach je zadręczano, bito, co stanowiło kłopot dla administracji.

Funkcjonalizm polityczny problemu uchodźców i migracji: przypadek Turcji

Analiza sytuacji migracyjnej w Turcji pokazuje, jak problem uchodźców jest wykorzystywany w bieżącej polityce wewnętrznej, Nie było intencją autora insynuowania jakichkolwiek zbieżności z procesami uchodźczymi i migracyjnymi odbywającymi się w jakimkolwiek innym państwie.

Liban: pokój po wojnie, której nikt nie wygrał.

Porozumienie izraelsko-libańskie jest przedstawiane jako dyplomatyczny sukces i odzyskanie przez Liban suwerenności. W rzeczywistości to próba osiągnięcia przez Izrael przy stole negocjacyjnym tego, czego nie zdołał wywalczyć na polu bitwy. Liban nie jest tu stroną negocjacji. Ponosi ich koszty.

Na rzecz globalnego dialogu. Papież Franciszek o wojnie i pokoju w świecie współczesnym. Uniwersalny przekaz

Franciszek: „Każda wojna to świętokradztwo, gdyż pokój jest darem Boga. Ten dar jednak potrzebuje kobiet i mężczyzn zdolnych go umacniać”, przy nawiązaniu m.in. do ius pacis, który uznaje należne wszystkim prawo do rozwiązywania konfliktów „wyrzekając się wojny”.

Nawigowanie w zglobalizowanym świecie nieciągłych zdarzeń i trwałych zależności

Skuteczna nawigacja w niestabilnym środowisku wymaga realistycznej diagnozy własnej pozycji i otoczenia. Strategia przetrwania nie polega na eliminacji ryzyka, lecz na jego identyfikacji, hierarchizacji i omijaniu zagrożeń o największym potencjale destrukcyjnym. Drugim warunkiem jest sprawność państwa, w tym klarowny podział ról i kompetencji. 

Pamięć, saksofon i poszukiwanie siebie

Wielką sztukę odczytuje się i przeżywa wciąż na nowo. Tym składamy hołd jej twórcy. Wspominając Wiesława Myśliwskiego, przywołuję na pamięć pierwszą próbę przełożenia na język teatru niełatwą, gęstą prozę Mistrza, która jest właściwie wielkim monologiem.

Teoria chaosu w analizie stosunków międzynarodowych

Obecny czas w stosunkach międzynarodowych interpretuję nie jako stan chaosu, lecz jako czas transformacji jednego krótkotrwałego systemu w kolejny. Ustępuje system hegemonii postzimnowojennej (dla jednych – liberalny hegemonizm, dla innych – jako system neoimperialny). System, który go teraz zastępuje, określam jako nowy międzynarodowy feudalizm

Przykład Węgier i europejska, w tym polska, polityka

Magyar staje przed podobnymi wyzwaniami, co polska demokracja dwa i pół roku temu: w postaci odtworzenia państwa prawa oraz demokracji. Nasze doświadczenia nie za bardzo się węgierskim demokratom przydadzą, oczywiście poza ogólną przestrogą, że tych spraw nie wolno zaniechać – bo to prowadzi do rozczarowania wyborców i ich odwrócenia się od partii zmian.

Niepokoje cywilizacyjne Jürgena Habermasa

Nazwisko Habermasa pojawia się bardzo często w omówieniach historii neomarksizmu, marksizmu zachodniego, postmarksizmu, nowej lewicy, późnej nowoczesności, a najczęściej jako najwybitniejszego przedstawiciela II pokolenia szkoły frankfurckiej (teorii krytycznej). „Gigant” – piszą o nim historycy i inni komentatorzy zaskakiwani jego wszechstronnością.

Między wartością dodatkową a wyzyskiem

Praca zaczęła się we Francji. Nie, nie w tej rewolucyjnej, lecz w tej po restauracji Bourbonów. XIX stulecie to wiek nauki, a dzięki Gaspardowi-Gustavowi de Coriolisowi również pracy. Oczywiście to nie wtedy zaczęto ja wykonywać, ale wtedy zaczęła być opisywana teoretycznie – jako „skalarna wielkość fizyczna, miara ilości energii przekazywanej między układami fizycznymi w procesach”. W takim ujęciu wszyscy wykonujemy pracę, nawet jeśli nic sensownego z tego nie wynika.

Zamach majowy z perspektywy stulecia

Paradoksem rządów pomajowych było to, że ideowe zwycięstwo przypadło nie lewicy, która zamach poparła, lecz nacjonalistycznej prawicy, którą zamach odsunął od władzy. Zachowała jednak dominację ideologiczną. Jej hasła stopniowo przejmowane były przez obóz piłsudczykowski, który porzucił lewicowe hasła i przejął wiele z ideologii nacjonalistycznej, w tym antysemityzm.

Teoretycznie ogarnąć chaos współczesności

Czy możemy współczesność opisać teoretycznie, żeby ogarnąć chaos? Czy taka teoria jest możliwa i potrzebna? Ja taką teorię znam i nie znam dzieła, które by ją sfalsyfikowało. Pośród jej twórców centralną postacią jest Karol Marks. Tak rozumiany marksizm jest elementem szerszego spektrum, stworzonego przez brytyjskie, francuskie i niemieckie Oświecenie.

Współczesny kapitalizm: napięcia między pracą a kapitałem. Studium przypadku

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy została szczęśliwie doprowadzona do końca: prezydent Nawrocki skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, ale w trybie następczym, i weszła ona w życie. Po drodze jednak ten temat niesłychanie silnie spolaryzował kapitał i pracę. Nie przypominam sobie sytuacji, w której te dwa światy zostałyby tak głęboko podzielone.

My, z prowincji?

Czy „centrum świata” przesuwa się z prowincjonalizującej się Europy na inne kontynenty? Czy może raczej następuje, jak pisze Richard Baldwin, Wielka Konwergencja – logiczne i nieuchronne wyrównywanie poziomu rozwoju regionów świata, jako rezultat globalizacji.

Z alfabetu wspomnień

Tymi wspominkami rządzi przede wszystkim alfabet. Porządek alfabetu. Czy okaże się równie kapryśny jak tok każdej rzekomo czysto chronologicznej opowieści wspomnieniowej, w porządku której – i to w zupełnie naturalny i bezpośredni sposób – pojawiać się zaczyna coraz większy natłok zderzanych ze sobą nieuchronnie, rozmaitych zdarzeń, postaci czy sytuacji.

Edukacja, humanistyka i ich problemy ze współczesnością – dwugłos

Współczesna humanistyka doświadcza wielorakich wyzwań, od kryzysu instytucji edukacyjnych, z uniwersytetami włącznie, po fundamentalne zmiany modelów poznawczych. Reformy systemu edukacyjnego w Polsce nie przyniosły adekwatnych odpowiedzi.

Odpowiednie dać rzeczy słowo? Tylko, jeśli rzecz jest „męska”

Spór o feminatywy nie jest sporem o słowa, lecz o widzialność i znaczenie kobiet w rzeczywistości społecznej. Wywołuje emocje nie tylko językoznawcze, jak się Państwo pewnie domyślają, ale także związane z polityką. Język nigdy nie jest przecież neutralny — zawsze opowiada historię świata takiego, jakim go widzimy albo chcemy go widzieć.

Nowy międzynarodowy feudalizm

Prezydent Trump nie jest przypadkiem, infantylnym i szkodliwym odstępstwem. Trumpizm nie jest przejściowy, nie można go przeczekać.  Trumpizm jest kolejnym ogniwem w historii amerykańskiej polityki w praktyce oraz jej intelektualnego zaplecza w postaci XXI-wiecznego neokonserwatyzmu, neoliberalizmu, tradycjonalizmu i imperializmu epoki cyfrowej.

Marksizm Adama Schaffa: ciągłość i zmiana

Książka Marksizm a jednostka ludzka stała się najbardziej znaczącą w literaturze światowej prezentacją takiej interpretacji marksizmu, w której wolność jednostki i zagrażające jej formy alienacji znalazły się w centrum uwagi. Uczyniła z Schaffa najbardziej znanego i szanowanego przedstawiciela współczesnej filozofii marksistowskiej w skali światowej.

Kapitalizm patchworkowy

W rezultacie trzon gospodarki staje się patchworkowym zbiorem zagranicznych korporacji, stanowiących swego rodzaju zamknięte monady rządzące się własnymi regułami. Zbiór ten wzrasta i zmniejsza się zależnie od decyzji zagranicznych central korporacji transnarodowych, rozwija lub hamuje rozwój danych dziedzin gospodarki zgodnie z polityką tych central.

Polska i Unia Europejska wobec globalnych przemian

Trudno jest znaleźć przekonujące argumenty, które uzasadniałyby w oczach USA potrzebę angażowania się w konflikt z Rosją dla obrony Polski. Jest to możliwe dla Polski jako członka Unii Europejskiej, gdyby pojawiło się ewentualne ryzyko podpalenia całej Europy i utraty licznych amerykańskich interesów, ale samodzielna Polska nie jest aż tyle warta.

Gospodarka polska w połowie trzeciej dekady (i co dalej?)

Jeżeli nawet sprawy globalne będą przebiegać w najbliższym czasie nie po naszej myśli, to możemy zaprząc nasze zasoby wewnętrzne do osłabiania negatywnych następstw ze strony czynników zewnętrznych oraz do wypracowywania potencjału na dalszą przyszłość. Rzeczy nie dzieją się jednorazowo; końca świata jutro nie będzie, pojutrze zacznie się nowy dzień.

Iluzje wojny chirurgicznej: czy „opcje militarne” rozwiązują problemy polityczne

Istota ataku na Iran nie sprowadza się do pytania, czy Stany Zjednoczone są w stanie zadać Iranowi dotkliwe straty. Kwestią kluczową pozostaje natomiast to, czy istnieje realistyczny cel strategiczny, który można osiągnąć przy użyciu siły militarnej — oraz czy jego realizacja rzeczywiście wzmocniłaby pozycję strategiczną Waszyngtonu

Gdy niebo już nie jest gwiaździste

Dzieje myśli po Kancie to powolne, ale nieubłagane odchodzenie od substancjalności podmiotu, porzucanie źródłowej suwerenności kartezjańskiego cogito. Zakładana przez Kanta interioryzacja prawa moralnego, jego przekształcenie w imperatyw, w sytuacji nieokreślonego statusu podmiotowości, przestała być możliwa. Nie tylko znikły dusza i charakter, ale podmiot.

Bariera postępu: wykoślawione wzorce polityki

W kręgach klasy politycznej nabrzmiewają anachronizmy i dysfunkcje. Jedną z barier postępu we współczesnej Polsce są wykoślawione lub wręcz wynaturzone wzorce polityki (jako gry, kooperacji, walki, rządzenia) i style działalności politycznej, destrukcyjne mechanizmy selekcji liderów i karier politycznych (teraz najczęściej: dworskich i/lub medialnych).

Kondycja i przyszłość służby zdrowia. Refleksje pacjenta po przejściach

Nigdy nie zajmowałem się funkcjonowaniem służby zdrowia. Mając umysł niezmącony znajomością rzeczy, zdecydowałem się na napisanie tych uwag na podstawie krótkich, lecz pełnych emocji doświadczeń z kilkumiesięcznego procesu leczenia choroby nowotworowej, w tym dziesięciodniowego pobytu w szpitalu MSWiA przy ul. Wołoskiej w Warszawie.