Wiesław Myśliwski

Przez wielu uznawany był za największego polskiego prozaika przełomu wieków. Ceniony przez krytyków, cieszył się popularnością czytelników (jego dzieła wydano w łącznym nakładzie ponad siedmiuset tysięcy), chociaż jego proza, głęboka, gęsta, refleksyjna, nie należy do najłatwiejszych, a sam pisarz był jak najdalszy od autopromocji.

Społeczno-polityczne źródła pierwszej fali feminizmu na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX wieku

Jednym z istotnych źródeł pojawienia się i aktywności ruchów feministycznych na ziemiach polskich w XIX wieku była walka o wielką zmianę społeczną, w tym o prawo kobiety do godnego bytu w zmieniających się stosunkach społeczno-gospodarczych

Minęło już 60 lat… Julian Hochfeld w polityce i nauce polskiej

Demokratyzacyjne przemiany witał z niekłamanym entuzjazmem, ale też z dużą świadomością zewnętrznych zagrożeń i niebezpieczeństw – o czym świadczył przypadek Węgier. Jego obawy wiązały się też z niepokojami o trwałość zmian. Obawy te okazały się uzasadnione, o czym świadczyły konflikty, które niebawem nastąpiły między nim a Gomułką i Zenonem Kliszko.

PPS a kwestia kobieca w czasach rewolucji

Członkiniom grup bojowych powierzano również kwestie organizatorskie w systemie przechowywania i dystrybucji broni. Po zakupie jej przez partię i dostarczeniu na teren Królestwa Polskiego, pieczę nad nią przejmowały kobiety, pracownice tzw. partyjnej techniki, zajmujące się m.in. magazynowaniem oraz transportem do miejsca zaplanowanej akcji zbrojnej.

Wspomnienia 1981–1989

Pobyt w więzieniu, który dla wielu kobiet był bardzo trudny, zniosłam w miarę dobrze. Nawet udało mi się „zdeprawować” niektóre klawiszki, tłumacząc, o co walczymy, i w końcu nie chciały wykonywać na mnie upokarzających czynności. Do mojej celi dawano trudniejsze przypadki. W innych celach je zadręczano, bito, co stanowiło kłopot dla administracji.

Pamięć, saksofon i poszukiwanie siebie

Wielką sztukę odczytuje się i przeżywa wciąż na nowo. Tym składamy hołd jej twórcy. Wspominając Wiesława Myśliwskiego, przywołuję na pamięć pierwszą próbę przełożenia na język teatru niełatwą, gęstą prozę Mistrza, która jest właściwie wielkim monologiem.

Zamach majowy z perspektywy stulecia

Paradoksem rządów pomajowych było to, że ideowe zwycięstwo przypadło nie lewicy, która zamach poparła, lecz nacjonalistycznej prawicy, którą zamach odsunął od władzy. Zachowała jednak dominację ideologiczną. Jej hasła stopniowo przejmowane były przez obóz piłsudczykowski, który porzucił lewicowe hasła i przejął wiele z ideologii nacjonalistycznej, w tym antysemityzm.

Marksizm Adama Schaffa: ciągłość i zmiana

Książka Marksizm a jednostka ludzka stała się najbardziej znaczącą w literaturze światowej prezentacją takiej interpretacji marksizmu, w której wolność jednostki i zagrażające jej formy alienacji znalazły się w centrum uwagi. Uczyniła z Schaffa najbardziej znanego i szanowanego przedstawiciela współczesnej filozofii marksistowskiej w skali światowej.

Akademicki Klub Turystyczny.
Uwarunkowania i efekty fenomenu

Trudno przesądzić, czy jubileusz pięćdziesięciolecia lwowskiego AKT, czy powiew wolności edycja „56”, czy wrocławski genius loci bądź jakieś inne dodatkowe (a sprawcze) elementy sprowokowały studentów dwóch największych uczelni Wrocławia do założenia Akademickiego Klubu Turystycznego Wrocław. Wydarzenie to było katalizatorem, który wywołał lawinę.

Magda Umer odeszła

Miała wiele fajnych obliczy. Jedni wspominają ją jako ciepłą, poetycko-liryczną piosenkarkę, inni podkreślą w niej autorkę świetnych spektakli i scenariuszy telewizyjnych oraz wielkich opolskich koncertów, dla wielu zaś na zawsze pozostanie niezrównaną telewizyjną gawędziarą – do spółki z Agnieszką Osiecką czy Jeremim Przyborą, animatorką artystycznego Olimpu.

Socjalista i adwokat Ludwik Cohn

Adwokat Ludwik Cohn to postać już niewiele mówiąca współczesnym pokoleniom, zapamiętana właściwie tylko w wąskich kręgach historyków, publicystów i adwokatów. A szkoda, bo mogłaby stać się ponadczasową legendą i inspiracją oraz pięknym przykładem zasad etyki niezależnej. Przeszedł przez swoje niezwykłe życie z podniesionym czołem i zawsze po właściwej stronie.

Legenda Adama Schaffa

Adam Schaff jest przywoływany praktycznie w każdej publikacji dotyczącej historii polskiej nauki ostatnich dziesięcioleci XX wieku. Na świecie powstają liczne dysertacje doktorskie oraz opracowania poświęcone jego dorobkowi w naukach społecznych i politycznych. Ale chyba żaden z polskich filozofów nie zyskuje tak ambiwalentnych ocen dotyczących swych dokonań.

Podmianka bez niespodzianek

Doskonale pamiętam, jak to z Włodkiem Czarzastym w tamtym czasie bywało – jeśli już, to był raczej socjaldemokratą niż komunistą, na pewno dalekim od doktryny, którą z wyraźną niechęcią na wykładach i ćwiczeniach poznawał. Czyli raczej potomek Kautsky’ego aniżeli Lenina, choć jako student był bardziej działaczem aniżeli klasycznym scholarzem.

Żegnaj, Spolegliwy Przyjacielu!

Jest legendą „Res Humana”. Założył to pismo i kierował nim przez 31 lat. Nakreślił jego linię, głęboko zakorzeniając ją w humanistycznych wartościach wywodzących się z greckiej filozofii, rzymskiego prawa oraz dorobku Oświecenia – i konsekwentnie się jej trzymał.

Przypominamy Jego kilka wybranych tekstów.

Urząd Naczelnika jako symbol przywództwa państwowego i narodowego

Motywacje przyjęcia przez Piłsudskiego tytułu naczelnika państwa stanowi zagadkę historyczną, ponieważ nie ma w źródłach śladu dyskusji prowadzonej na ten temat wśród ówczesnych działaczy politycznych. Tradycja kościuszkowska była w środowisku PPS niezwykle popularna, była częścią myśli politycznej tej partii. Bez wątpienia musiał ją podzielać sam Piłsudski.

Przygody Holendra w Afryce

Opowieści o krwiożerczych – dosłownie – zachowaniach prezydenta Idi Amina uważa się niekiedy za przesadzone lub nieprawdzie. Znając realia, jestem najgłębiej przekonany, że te przekazy są prawdziwe. Otoczenie Amina utrzymywało w najgłębszej tajemnicy jego postępowanie wobec szczątków ludzi, których uważał za osobistych wrogów i kazał zamordować.

Benefis Jacka Fedorowicza

Jacek Fedorowicz, postać niemalże legendarna, estradowiec, rysownik, aktor, satyryk, autor… czynny na polskiej scenie od połowy lat pięćdziesiątych, był bohaterem benefisu, do którego okazją była także ta okoliczność, że artysta skończył 88 lat i 6 miesięcy.

Pożegnanie i pamięć

Zdzisław Słowik (1932-2025) był dla polskiego ruchu laickiego postacią o ogromnym znaczeniu i wielkich zasługach. Nad wyraz skromny, nigdy nie wysuwał swojej osoby na pierwsze miejsce, ale też nigdy nie usuwał się na bok, gdy trzeba było podejmować trudne zadania. Od wczesnej młodości był człowiekiem lewicy i tej obranej przed laty drogi nigdy nie porzucił.

Dar, który wykorzystuję

Kilkadziesiąt lat temu, wyjeżdżając do Holandii na stałe, zabrałam ze sobą Moralność mieszczańską Marii Ossowskiej.  Biografia emigranta jest rozcięta również w sferze hierarchii wartości, nie żyje on u siebie, ale jakby w dwóch światach – tym, który go otacza i tym, który pamięta. Wymaga to pewnej psychicznej odporności, którą uzyskałam, pozostając pod wpływem nauki o moralności.

Norymberska lekcja

W listopadzie 1945 roku przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze rozpoczęło się sądowe postępowanie karne przeciwko głównym  zbrodniarzom  III Rzeszy niemieckiej. Dziewięćdziesiąta rocznica tego zdarzenia stanowi dobrą okazję do refleksji nad tym, dlaczego próby przywrócenia porządku moralnego świata zakończyły się niepowodzeniem.

1 września, 1 sierpnia

Dwie daty w dziejach Polski – 1 września (1939) i 1 sierpnia (1944) – są nie tylko miliariuszami odmierzającymi tragedię wspólnoty zamieszkującej polską ziemię, lecz także dramatycznym świadectwem nieodpowiedzialności, ba! – karygodnej głupoty większości polskich polityków. Współczesność dowodzi, że nic nie nauczyliśmy się z lekcji historii.

Zmarł Włodzimierz Kłaczyński

3 czerwca odszedł Włodzimierz Kłaczyński. Znamy go jako autora opowiadań, powieści, a głównie z epicko-panoramicznych prozatorskich cykli jak obszerne, pięciotomowe Miejsce.  Swoją twórczością dokumentował wielkie polskie powojenne przeobrażenia społeczne, polityczne i obyczajowo-psychologiczne.

Historia zagubionej, zapomnianej książki

W kwestii uporczywego blokowania wyjazdu Leopolda Treppera nawet w czasie pomarcowego exodusu, przekonująca wydaje się sugestia, że jego inspiracja mogła pochodzić od towarzyszy radzieckich, uznających, że trzydzieści lat to wciąż za krótki okres, by odsłonić tajemnice Orkiestry. Kolejne epoki – stalinizm, PRL, III RP – skutecznie o jej dyrygencie zapominają.

O Bronisławie Wilimowskiej-Szlekys

Pracowałem nad tą książką przez ponad pięć lat, aby wyrazić głęboką cześć Artystce za niezwykłe umiłowanie Polski, niezależnie od gruzińskiego pochodzenia i francusko-włoskiego wychowania. Jej kwiaty, portrety oraz pejzaże polskich miast i wsi, przede wszystkim odbudowującej się Warszawy, były kontynuacją postimpresjonizmu i koloryzmu w powojennej sztuce.

Nie było wszystko jedno

Silne i opresyjne państwo nie zauważyło lub nie chciało zauważyć gwałtownego rozwoju klubów studenckich, które stały się ostoją swobody dyskusji, fermentu twórczego, niekonwencjonalnego działania, budowania społecznych więzi. Ta wolność klubowa wynikała z zasad funkcjonowania ZSP opartych o organizacyjną wolność wewnętrzną i demokratyczne wybory.

Żegnaj, majowa jutrzenko

Przewrót z 1926 roku miał przepoczwarzyć polską miałkość, chryje i konszachty w uwzniośloną Rzeczpospolitą. Przemiana jednak zwichrowała się i poczciwie zbanalizowała. Tromtadracje i piłsudczyków, i endeków bezlitośnie zweryfikował wrzesień’1939. Przyniósł nie tylko klęskę militarną, lecz zgoła katastrofę cywilizacyjną, równą kataklizmowi 1795 roku.

Jan Paweł II i jego wpływ na wydarzenia polityczne w kraju i na świecie

Karol Wojtyła wzrastał i wychowywał się w systemie prawno-politycznym II RP, zapewniającym Kościołowi katolickiemu potężny wpływ na rzeczywistość społeczną, a w szczególności na poglądy elit rządzących. Wkrótce po odzyskaniu niepodległości hierarchia dokładała starań, aby w wielowyznaniowej Rzeczypospolitej państwo traktowane było jako świeckie ramię Kościoła.

Refleksje o wzajemnych relacjach między pamięcią, polityką historyczną i prawdą. Na przykładzie historii II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem Shoah

Od wyzwolenia obozów zagłady i obozów koncentracyjnych w okupowanej Europie i w samych Niemczech (i Austrii) upłynęło już prawie lub ponad 80 lat. Świadkowie historii nieuchronnie odchodzą, a same te wydarzenia stają się dla nas coraz bardziej odległe. To zmusza nas do podjęcia refleksji nad tym, jak nauczać w szkole, ale także w innych, pozaszkolnych formach, o Shoah. Jak pamiętać o Shoah.

Czytajcie Werblana!

Malowanie czarno-białych obrazów jest obce pisarstwu Werblana, co stanowi zaletę jego prac. W wielu artykułach zwalcza bezmyślny, straceńczy wzór polskiego patriotyzmu. Polskie elity polityczne częstokroć nie kierowały się – użyjmy tu określenia Maksa Webera – etyką odpowiedzialności, lecz wielbiły intencje i ignorowały możliwe skutki zbiorowych działań.

Marian Turski, symbol resilience

Pośród określeń setek epitafiów, wspomnień i nekrologów najbardziej uderzające i trafne wydają mi się świadek historii i mędrzec. Wykorzystał głos pomordowanych, by poruszać sumieniem i pamięcią następnych pokoleń. Auschwitz nie spadło z nieba jak grom, lecz wkradało się w ludzkie istnienie małymi kroczkami, które trzeba potępiać, by dżuma nie szła dalej.

Kształtowanie struktur kościoła prawosławnego w Polsce w wyniku II wojny światowej

Po przejściu frontu, wraz z zajmowaniem ziem polskich przez Armię Czerwoną, Rosyjska Cerkiew Prawosławna natychmiast odnowiła ostry spór w sprawie nieuznawania autokefalii, nadanej w 1924 r. przez Patriarchat Konstantynopola. Władze Cerkwi „podjęły próbę podporządkowania sobie, a przynajmniej objęcia kontrolą” terytorialnych struktur polskiego prawosławia.

Blaski i cienie polskiej transformacji

To oczywiste, że pewne działania były możliwe dlatego, iż wcześniej dokonane zostało nieodwracalne pchnięcie do gospodarki rynkowej, ale rzecz w tym, że można to było zrobić znacznie lepiej – przy niższych kosztach można było osiągnąć więcej. Na dowcipny argument, że nie obcina się psu ogona na raty, odpowiadano: OK, ale dlaczego od razu za głową?

Nie potrafiliśmy skonsolidować systemu demokratycznego

Podejście szokowe było przydatne w fazie inicjowania rynkowych reform, zwłaszcza w warunkach makroekonomicznego kryzysu i utraty kontroli nad gospodarką, natomiast nie jest wystarczające dla ich zaawansowania i skonsolidowania. Odgórnie przeprowadzona zmiana formalnych reguł nie stanowi wystarczającego warunku formowania nowego instytucjonalnego porządku.

Tropiąc historię. W 43. rocznicę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Tajne protokoły Biura Politycznego KPZR. Raporty CIA

Dlaczego część historyków uważa, że sowiecka inwazja w 1981 r. była wyłącznie groźbą wyimaginowaną, wykrętem Wojciecha Jaruzelskiego i nie uzasadniała wprowadzenia stanu wojennego? Oto archiwalne świadectwa epoki.

Dziesiąta rocznica śmierci Józefa Oleksego

W pierwszych dniach roku grono wiernych przyjaciół obchodziło dziesiątą rocznicę śmierci Józefa Oleksego. W latach 90. stał się jedną z najbarwniejszych postaci Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Inteligent najwyższej próby, którego osobowość wywarła znaczący wpływ na codzienność zmagań politycznych budowanej od podstaw nowej formacji socjaldemokratycznej.

Z wrześniowych remanentów pamięci

Rano, gdy na niebie pojawiły się nad Warszawą pierwsze niemieckie samoloty, zaczęła się niespodziewanie nowa epoka. Mało kto mógł to przypuszczać, a zwyczajni mieszkańcy najmniej. „To chyba jakieś ćwiczenia” – powtarzali za innymi i moi rodzice. Ze zgrozą i zdumieniem tracili powoli, jak wszyscy wokół, wiarę i zadufanie w siłę postępu i nauki płynące z historii.