Igor Newerly i lewicowa tradycja literacka

W swojej integralności artystycznej, z rozległością perspektyw poznawczych w widzeniu wszystkich barw nieludzkiego wieku dwudziestego, ze swoją tożsamością literacko-stylistyczną i znaczeniową, dzieło prozatorskie Newerlego jest i dla naszej teraźniejszości nadal aktualnym i ważnym niezmiernie ogniwem humanistyczno-lewicowej polskiej tradycji literackiej.

Od katastrofizmu do future-war fiction

Czy future-war fiction, względnie nowy w polskiej literaturze podgatunek z pogranicza fantastyki, powieści politycznej, historycznej i fikcji wojennej, jest odmianą katastrofizmu, który tak płodnie zapisał się w historii naszej literatury i był dramatycznym krzykiem, ostrzegającym przed katastrofą wojenną?

Wypromowany prorok czy guru światowej rewolucji proletariackiej?

Uwagi o książce Krzysztofa Iszkowskiego Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa. Jest ona erudycyjną biografią opartą na obszernym materiale źródłowym, ale też wskazuje na ogólniejsze, aktualne związki i przemiany dotyczące recepcji twórczości Marksa i form obecności marksizmu w życiu intelektualnym i politycznym Polski i świata.

Trzy upadki na cztery łapy

Fragment najnowszej książki Andrzeja Żora, wydanej w 2025 roku w serii „Biblioteka RES HUMANA”. Pozycja celowo ukazała się w niewielkim nakładzie – była przeznaczona dla stosunkowo wąskiego kręgu odbiorców: bliskich Przyjaciół Autora. Ograniczenie grupy potencjalnych czytelników do hermetycznego grona umożliwiło bardziej osobisty charakter zwierzeń.

O Hansie Hellmucie Kirście

Kirst jest autorem, który jako jedyny z niemieckich powojennych pisarzy przyznawał się do swojej nazistowskiej przeszłości i osobliwej fascynacji Hitlerem (gdy ten sprawował władzę). I napisał chyba wszystko o jego zbrodniach i hitlerowskich Niemczech. W tym także o tym, jak rodziła się w III Rzeszy przemoc i zbrodnia, jak naziści dochodzili i umacniali swoją władzę, chcąc zawładnąć światem.

Refleksje z lektury Listów z Ziemi Marka Twaina

Swoje pełne szyderstwa i irytacji antyreligijne teksty Twain pisał jednak do szuflady, a i spadkobiercy mieli wątpliwości, czy je publikować. Opublikowane zostały ponad 50 lat po jego śmierci (1962).

Hotel Ukraina

Przypominamy wiersz sprzed 12 lat (będący reakcją na wydarzenia Majdanu) autorstwa Bohdana Zadury, poety, pisarza i tłumacza literatury ukraińskiej, gdyż naszym zdaniem proroczo pasuje do narastających dzisiaj w Polsce resentymentów ukraińskich. W papierowym wydaniu pisma zamieściliśmy go nie na stronach z poezją, lecz w dziale „Niebezpieczny świat”.

Po prostu ANDRZEJ FOGTT!

Fogtt miał sen „aby do techniki malowania obrazów zastosować pole magnetyczne”. I tak powstał nowy cykl pod nazwą Przestrzeń Energetyczna. Artysta malując obrazy dodaje do farby stalowy pył F804, by nastąpiła reakcja w polu magnetycznym. Obrazy mają wykwity, które tworzą unikalną, jakby kosmiczną formę. Są awangardowe nie tylko w skali polskiej sztuki.

Narodowy komunizm po polsku

Nakładem „Krytyki Politycznej” ukazała się książka P.Machcewicza „Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara”.  Wydarzenia 1968 r. skłaniają do pytania o to, dlaczego stosunkowo liczne grupy społeczeństwa poparły antysemickie ataki.

Wspólnota

Jesteś cholernym gołodupcem, którego moja żona traktuje jak pieska: udaje, że się opiekuje, kupuje smakołyki, nowe kubraczki i sadza na kanapie jak pieprzoną zabaweczkę. Bo tym jesteś dla niej: zabaweczką! Ale za chwilę twoja atrakcyjność mocno zblednie… Doskonale znam ten cykl: od fascynacji do znużenia. A potem poszukiwanie nowych podniet. To tylko nuda, nic ponadto…

Debil i Alfons

Opowiadanie, forma literacka społecznie nieobojętna

Czytanie książki drukowanej jest interakcją osobistą, indywidualną. Tu możemy sami stwierdzić, jak daleko patriotyzm odbiega od ksenofobii, a tolerancja to wartość, która działa w obie strony. Mamy szansę odczuwać głębiej i szerzej, mamy czas i miejsce na refleksję. W przeciwieństwie do demonstracji na ulicy, na widowni stadionu czy na schodach kościoła.

Wiele hałasu o nic

Wystawa Nasi chłopcy, otwarta 11 lipca w Muzeum Gdańska, wywołała wściekły wrzask części środowisk na prawicy. Pokazanie losów mieszkańców Pomorza Gdańskiego wcielonych do armii III Rzeszy wrzaskliwi patrioci uznali za uczuć narodowych szarganie. Historia jest taka, jaka była. Dobrze, że pokazano ten mało znany fragment polskich dziejów.

Duży Książę

Przede mną stał mężczyzna. Miał bladą, smutną twarz o szlachetnych rysach.
– Nie poznajesz mnie? – spytał, wyciągając dłoń.
– Masz głos bardzo podobny do Małego Księcia – odpowiedziałem zaskoczony, ściskając jego delikatną dłoń.
– Przecież to ja – próbował się uśmiechnąć. – Kiedyś byłem Małym Księciem, a teraz – jak widzisz – jestem Dużym Księciem.

Tewje Mleczarz zagnieździł się w Kopkach

Jeszcze jeden dość swobodny stylistycznie literacki szkic-esej na temat teatralny, jaki się nasunął Autorowi pod koniec tegorocznych wakacji.

Ucieczka Colombiny

Nieopublikowana dotąd proza Andrzeja Zaniewskiego, prozaika i poety, autora zbiorów wierszy i kilkunastu powieści, z których największą sławę przyniosła pisarzowi powieść Szczur (1995). To początkowy fragment powieści Ucieczka Colombiny, stanowiącej trzeci tom przygotowywanej do druku sagi Commedia dell Morte.

Wiersze

Wspólną cechą nowych wierszy Marka Wawrzkiewicza jest klasyczny wzorzec: są rymowane i nawiązują do przebrzmiałej już tradycji. „Mój dom jest stary i staromodny – podkreśla Autor. – Staromodny jak rymowany wiersz”.

Sancho Pansy wędrówka przez współczesność

Ta książka sprawia wrażenie obrazu jak u impresjonistów – namalowana lekkimi, miękkimi pociągnięciami pędzla, dotknięciami; składa się z rozsypanych punkcików i kresek, a dopiero gdy spojrzy się z odpowiedniego dystansu, pokazuje maestrię pióra i życiową mądrość autora.

Okiem dramatopisarza, podpatrywacza scen naszych

Już bez popisowej retoryki z mojej strony, gdyż i tak za bardzo się wżyłem w opisywany obraz, zapominając, że nie pisarzem tu jestem, jeno felietonistyczno-recenzyjnym pisarczykiem, który winien na zimno, bardziej uczenie rzecz referowaną traktować, powiem, że brawo biłem twórcom i wykonawcom szczerze, a nie tam z jakiejś elegancji czy dobrego obyczaju.

Miłość jako forma istnienia

Miłość cielesna – gdy jest świadoma, wolna od lęku, od przymusu, od maski – staje się jedną z najczystszych form spotkania. Spotkania nie tylko dwóch ciał, ale dwóch obecności. Dwóch dusz, które zrzucają zasłony, zdejmują zbroje, i stają przed sobą – bez retuszu, bez dekoracji. Nagość ciała to wtedy tylko zapowiedź większej nagości – tej, która dotyczy istnienia.

Kala KAAL: Polska Moja

Leszek Szerepka: Trzy wiersze

Leszek Szerepka (ur. 1964) – polski historyk i literat; w latach 1998-2015 – w służbie dyplomatycznej, m.in. ambasador RP w Białorusi. W swoim dorobku, obok prac naukowych i memuarystycznych, ma także powieści: Ukraiński gambit (2019) i Białoruski snajper (2021)

Null

Opowiadającą o toczącej się w Ukrainie wojnie o przetrwanie niepodległego państwa trzeba koniecznie przeczytać. Powieść Twardocha jest z pewnością wydarzeniem literackim i mam nadzieję, że tak zostanie odnotowana przez wiernych jego talentowi Czytelników.

Zbliżenie na aktora

Historyk w świecie polityki

Świadectwo historii

Dziewiąty dzień tygodnia

Istnieją ludzie, którzy wchodząc do dowolnego pomieszczenia, natychmiast zabierają wszystkim tlen. Rosemarie do nich należała, a być może była nawet mistrzem zakonu, do którego należą wszystkie wampiry emocjonalne świata. Usiadła, absorbując sobą uwagę wszystkich pacjentów, a instynkt mi podpowiadał, że zaraz się zacznie. Miała beżowy plecaczek, który wprawdzie idealnie komponuje się z resztą garderoby, ale wygląda, jakby miał za moment eksplodować.

Życie i pamięć w trudnych czasach

Barbara Szacka, Życie i pamięć w trudnych czasach, PIW, Warszawa 2024 rok, 496 stron.

Barbara Szacka posiadała wyrazisty światopogląd i sympatie polityczne. Potrafiła jednak powstrzymać się od kategorycznych ocen wielu ludzi. Niełatwo też zdobyć się na zniuansowaną ocenę socjalizmu w wersji PRL czy też ówczesnego marksizmu, a autorka osiąga to z dobrym skutkiem. To kolejna zaleta książki, którą można traktować jako wartościowe źródło dla badań historii socjologii w Polsce opowiedziane z prywatnej perspektywy.

Szli na Zachód osadnicy…

Karolina Ćwiek-Rogalska, Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty, Wydawnictwo RN, Warszawa 2024, 432 strony.

Ponad 400 stron opowieści o regionie znanym pod nazwą „Ziemie Odzyskane”. To tutaj miliony ludzi zmuszonych przez okoliczności i skuszonych okolicznościami zaczną nowe życie wśród pozostałości życia innych – pisze autorka i nie kryje, że w tym tyglu ludzkich życiorysów i dawnych małych ojczyzn historia «Ziem Odzyskanych» bywa historią przypuszczeń, gdybań i domniemań. Sprawiedliwie waży racje – oddaje głos nie tylko przybyszom, którzy w zamian za obiecany dobrobyt i spokój, na miejscu zastali chaos i biedę, ale wysłuchuje także głosu drugiej strony – Niemców, dla których tu był ich Heimat. To książka o korzeniach – zapuszczanych i odciętych, o tożsamości i duchach przeszłości, które nigdy do końca nie znikają.

Reportaże o książkach, ludziach i ich zbiorach

Mirosława Łomnicka, Reportaże o prywatnych księgozbiorach. Domowe biblioteki, redakcja Ewa Tenderenda-Ożóg, wydawnictwo Biblioteka Słów, Warszawa 2024, 395 stron.

Są teksty, które publikowane pojedynczo w prasie fachowej raczej słabo zapadają w pamięć, dopiero zespolone w formę książkową tworzą zgrabną i interesującą całość, np. jako zbiorowy portret danego zjawiska. Tak stało się w przypadku zbioru Reportaże o prywatnych księgozbiorach Mirosławy Łomnickiej, autorki znanej m.in. z aktywności publicystycznej na łamach „Magazynu Literackiego Książki”. W opowieści Łomnickiej o zbiorach jest miejsce i na książki wielkiej wagi dla kultury narodowej, i na komiksy, znane serie wydawnicze, fantastykę, książki jednego autora, dzieła o kulturze i sztuce, o sporcie, jazzie i muzyce popularnej, matematyce, leczeniu, Bogu i religii, jak i na książki najbardziej popularne, których wartość sprowadza się do przysłowiowego przeczytania w pociągu.

Curriculum vitae Karola Czejarka

Karol Czejarek Autobiografia. Moja droga przez życie, Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne, Zagnańsk 2025, 414 stron.

„Moja droga do polskości – będzie przede wszystkim o tym, jak ja urodzony w BERLINIE – z matki Niemki i z ojca DUMNEGO ŚLĄZAKA z Zabrza (którego ojciec i dziadkowie brali udział w Powstaniach Śląskich) – stałem się POLAKIEM… będzie też o tym, jak na Pomorzu Zachodnim po roku 1945 powstawały nowe polskie tradycje, a Szczecin i jego powiaty zaczęły się liczyć na mapie powojennego rozwoju polskiej kultury. Także Polska – jako kraj i państwo, mimo iż wtedy była ludowa – znów liczyła się w kulturze i sztuce (a nie tylko w rozwijającej się gospodarce morskiej) w Europie i na świecie” – te słowa autora autobiografii zachęcają do lektury tej wyjątkowej opowieści Karola Czejarka –  publicysty, recenzenta literackiego, dociekliwego autora wywiadów z wybitnymi ludźmi kultury i sztuki, filologa germańskiego, doktora nauk humanistycznych, tłumacza z języka niemieckiego, wykładowcy akademickiego.

Księga dżihadu

Wojciech Szewko, Księga dżihadu, Altbuch, Warszawa 2024, 352 strony.

Polecam tę książkę wszystkim, których interesuje świat islamu lub obawiają się zagrożenia terrorystycznego. Konflikt cywilizacyjny, w którym uczestniczyć będą z jednej strony państwa lub ugrupowania islamskie, a z drugiej cywilizacja zachodnia, jest realny. Wyciągając wnioski z tej lektury, można przewidywać dwa możliwe kierunki walki: jeden to rosnąca integracja państw i ugrupowań islamskich aż do możliwego stworzenia centrum islamu (kalifatu), a czynnikiem tej integracji będzie religia; drugi – to ataki na niewiernych na ich terytorium. Oba wykorzystywano w przeszłości, choć z miernym powodzeniem.

Koty

Nasz rysownik, Jan Stępień, uwielbia koty.

Także dlatego, że są im obce wszystkie przywary człowieka.

„Wydają się niedostępne, metafizyczne, a są takie niesamowicie miękkie w dotyku. Zważywszy na ich gibkość, to wspaniałe modele do rysowania” – mówi („Nieznany Świat”, 7/2024).

Kruczy ogon historii

W wyższych sferach teatrum świata rozprawiają ze sobą dwa tajemnicze byty, narodzone przed wiekami z wydrążonego pnia na Saskiej Kępie: Angel – dobry duch Warszawy w postaci ludzkiej, prawdziwy patriota, i jego antagonista, inteligentny sceptyk, złośliwy Kruk (który też się uważa za Polaka). Prowadzą intensywny dyskurs nad istotnymi momentami w historii.

Twarze

Nowe prace naszego rysownika.

Jak zwykle – portrety. Tym razem jednak opisane – przynajmniej niektóre – inną kreską.

Przyjaciele i wrogowie tłumacza w świecie spokrewnionych języków

Hanna Karpińska jest tłumaczką (głównie z języka bułgarskiego, ale także z macedońskiego, rosyjskiego i francuskiego), autorką przekładów kilkudziesięciu książek i sztuk teatralnych oraz artykułów poświęconych literaturze bułgarskiej, polsko-bułgarskim kontaktom literackim i problemom przekładu. W zamieszczonym eseju pisze o pułapkach tłumaczenia ze spokrewnionych języków i o pozajęzykowych kompetencjach tłumacza.