Artykuły
Operacja Sindoor. Wojna Indii z Pakistanem 2025
Informacje o wojnie Indii z Pakistanem w maju 2025 r. ledwo przemknęły przez polskie media, przyćmione innymi wydarzeniami. Istnieje kilku powodów, dla których najnowsza odsłona konfliktu indyjsko-pakistańskiego zasługuje na uwagę, gdyż doszło do konfrontacji między państwami dysponującymi bronią atomową. Pojawił się także w konflikcie między Indiami a Pakistanem maleńki wątek polski.
...[czytaj więcej]
Ponadczasowy projekt – geneza, aktualność i przyszłość polskiej etyki niezależnej
Czy etyka w ogóle jest potrzebna ludzkości? Z jednej strony jej regulacje nakładają określone obowiązki na jednostki, a więc ograniczają ich wolność, a z drugiej nakazują jej maksymalnie korzystać ze swej wolności, co zwolennicy etyki zależnej odbierają jako przymus. To tylko pozorny paradoks. Etyka ma za zadanie chronić ludzkość.
...[czytaj więcej]
Polski Ciemnogród
Pojęcie polski Ciemnogród, będące początkowo metaforą literacką, stało się z czasem kpiącą krytyka głupoty polskiej prowincji, jej zacofania, bigoterii oraz oporu wobec rozpowszechniania się europejskich idei oświeceniowych. Dzisiaj jest symbolem potocznej głupoty, społecznego konserwatyzmu, antyintelektualizmu i ideologicznego zamknięcia.
...[czytaj więcej]
Jak zakończy się wojna w Ukrainie? Czy wciągnie Polskę, Europę, Zachód?
Poprzednia dyskusja redakcji „Res Humana” na temat sposobu zakończenia wojny w Ukrainie odbyła się niemal dokładnie półtora roku temu. Czy ta wojna może się rozlać dalej, na Europę, czy może nas wciągnąć w bezpośredni sposób? Czy jest możliwy jakiś realny, a może nieuchronny, nieunikniony, splot okoliczności, który spowodowałby konflikt na większą skalę?
...[czytaj więcej]
Podmianka bez niespodzianek
Doskonale pamiętam, jak to z Włodkiem Czarzastym w tamtym czasie bywało – jeśli już, to był raczej socjaldemokratą niż komunistą, na pewno dalekim od doktryny, którą z wyraźną niechęcią na wykładach i ćwiczeniach poznawał. Czyli raczej potomek Kautsky’ego aniżeli Lenina, choć jako student był bardziej działaczem aniżeli klasycznym scholarzem.
...[czytaj więcej]
Żegnaj, Spolegliwy Przyjacielu!
Jest legendą „Res Humana”. Założył to pismo i kierował nim przez 31 lat. Nakreślił jego linię, głęboko zakorzeniając ją w humanistycznych wartościach wywodzących się z greckiej filozofii, rzymskiego prawa i dorobku Oświecenia – konsekwentnie się jej trzymał.
Przypominamy jego kilka wybranych tekstów.
...[czytaj więcej]
Urząd Naczelnika jako symbol przywództwa państwowego i narodowego
Motywacje przyjęcia przez Piłsudskiego tytułu naczelnika państwa stanowi zagadkę historyczną, ponieważ nie ma w źródłach śladu dyskusji prowadzonej na ten temat wśród ówczesnych działaczy politycznych. Tradycja kościuszkowska była w środowisku PPS niezwykle popularna, była częścią myśli politycznej tej partii. Bez wątpienia musiał ją podzielać sam Piłsudski.
...[czytaj więcej]
Przygody Holendra w Afryce
Opowieści o krwiożerczych – dosłownie – zachowaniach prezydenta Idi Amina uważa się niekiedy za przesadzone lub nieprawdzie. Znając realia, jestem najgłębiej przekonany, że te przekazy są prawdziwe. Otoczenie Amina utrzymywało w najgłębszej tajemnicy jego postępowanie wobec szczątków ludzi, których uważał za osobistych wrogów i kazał zamordować.
...[czytaj więcej]
Izrael i Palestyna po wojnie w Gazie
Zamrożenie działań wojennych w Gazie nie stanowi rozwiązania konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Scenariusz długoterminowego trwania obu stron na zajętych pozycjach bez zasadniczych zmian oznacza dla obu stron rosnące koszty polityczne. Jedyną realną możliwością wyjścia z impasu pozostaje rozwiązanie dwupaństwowe.
...[czytaj więcej]
Benefis Jacka Fedorowicza
Jacek Fedorowicz, postać niemalże legendarna, estradowiec, rysownik, aktor, satyryk, autor… czynny na polskiej scenie od połowy lat pięćdziesiątych, był bohaterem benefisu, do którego okazją była także ta okoliczność, że artysta skończył 88 lat i 6 miesięcy.
...[czytaj więcej]
Pożegnanie i pamięć
Zdzisław Słowik (1932-2025) był dla polskiego ruchu laickiego postacią o ogromnym znaczeniu i wielkich zasługach. Nad wyraz skromny, nigdy nie wysuwał swojej osoby na pierwsze miejsce, ale też nigdy nie usuwał się na bok, gdy trzeba było podejmować trudne zadania. Od wczesnej młodości był człowiekiem lewicy i tej obranej przed laty drogi nigdy nie porzucił.
...[czytaj więcej]
Czy humanistyka przetrwa wiek XXI?
Zastosowania AI mogą tworzyć funkcjonalne modele subiektywności bez odwoływania się do współczynnika humanistycznego i bez potrzeby omijania osobliwości nauk społecznych, tj. obliczeniowo racjonalizować poznanie humanistyczne i tak wyprowadzać poznanie humanistyczne poza skrupuły poznawcze. Hermeneutyczne zdolności AI są na razie nieznane.
...[czytaj więcej]
Habent sua fata libelli
Historia książek przypomina los ludzi: jest czas wzlotu i sławy, jest czas obojętności, jest czas zapomnienia. Porzucone książki mówią o nas, naszej przeszłości i dniu dzisiejszym więcej może, aniżeli te zachowane w naszych bibliotekach domowych.
...[czytaj więcej]
Atrakcyjność słowa charyzma i jego nadużywanie we współczesnych narracjach
Słowo charyzma pojawiło się w rozważaniach chrześcijańskich teologów na przełomie starożytności i naszej ery usiłujących wyjaśnić, co powoduje pojawianie się osób posiadających nadzwyczajne zdolności.
...[czytaj więcej]
Telewizja: burzliwy rok z okładem
Mijający 2025 rok ma szansę zapisać się w historii polskiej telewizji jako czas względnego spokoju. Poszczególne stacje telewizyjne tworzą nowe programy, walczą o widzów. Funkcjonują, mimo politycznych wstrząsów, instytucje powołane do zarządzania mediami. Niemniej sytuacja w pewnym sensie pozostaje w stanie zawieszenia.
...[czytaj więcej]
Bez ograniczeń
Zaryzykuję stwierdzenie, że Karol Nawrocki wygrał wybory prezydenckie w Polsce dzięki przemyślanej ingerencji administracji amerykańskiej w proces ich przygotowania i przeprowadzenia. Nie ma znaczenia, czy administracja ta działała bezpośrednio, czy posługiwała się instytucjami pośredniczącymi. Postawioną tezę potwierdzają działania poprzedzające finalne rozstrzygnięcie wyborcze, jak też spotkanie Trump-Nawrocki przed drugą turą.
...[czytaj więcej]
O kulturze, polityce i historii
Państwo ma wobec kultury oczywiste obowiązki. A zarazem państwo nie może ingerować w swobody twórcze. Od polityków powinniśmy dziś oczekiwać rozumienia i szanowania nie tylko tego podziału, ale i realizacji przypisanych im zadań. Rozmowa z Rafałem Skąpskim, byłym wiceministrem kultury i sekretarzem Narodowej Rady Kultury.
...[czytaj więcej]
Solidarność, współdziałanie, braterstwo, siostrzeństwo, obawy i niepokoje
Wtedy zaczęło się to skrajnie prawicowo-katolickie szaleństwo: 9 lat dla lekarza, 5 – dla kobiety… To szaleństwo było ulokowane głównie w Senacie, gdzie 99 procent to byli ludzie Solidarności. Okazało się, że nasza kochana, dobra, serdeczna i mądra Solidarność jest zbiorowiskiem kołtunów. A sojusznika mogłam znaleźć tylko w grupach prawdziwie lewicowych.
...[czytaj więcej]
Okruchy czasu, czyli z raptularza wspomnień…
Przygotowuję do publikacji wybór swoich wspominków o ludziach, z którymi zetknął mnie czas miniony i jakiś tam wspólny fragmencik biografii… Mam przed oczami twarze przyjaciół – Sławka Tabkowskiego, Tomka Gluzińskiego… wspólne chwile. Wspominam chwile z przeszłości, chcę zebrać te drobne koraliki zdarzeń, układając obraz epoki, która nas stworzyła i którą tworzyliśmy.
...[czytaj więcej]
Sierpniowe dziedzictwo
Hipotetycznie ocalenie porozumień sierpniowych mogłoby się udać, gdyby umiarkowani przywódcy i doradcy Solidarności wykazali więcej determinacji w walce przeciw radykałom. Trzeba jednak brać pod uwagę także to, że zainteresowane eskalacją konfliktu siły polskie i radzieckie gotowe były posłużyć się prowokacją, by do złagodzenia konfliktu nie dopuścić.
...[czytaj więcej]
Porozumienia sierpniowe po 45 latach. Tezy.
Pogląd, że powstanie Solidarności otworzyło drogę do Okrągłego Stołu jest moim zdaniem wątpliwy. Wydarzenia 1989 r. działy się w scenografii i obsadzie solidarnościowej, jednak źródłem porozumienia była zmiana polityczna w ZSRR. Podobnie jak w 1918, rozstrzygała sytuacja zewnętrzna, ale kuliśmy własny los, na ile było to możliwe (a może i nieco bardziej).
...[czytaj więcej]
Moc i niemoc postaw społecznych wobec wojny i aktualny imperatyw antywojenny
Zdumiewa i niepokoi to, że wielu naszych i europejskich polityków przeświadczonych jest, że agresja zewnętrzna, czyli wojna w naszym geopolitycznym obszarze, jest nieunikniona i że w związku z tym obowiązkiem rządzących jest przekonywać społeczeństwo, iż stan przedwojenny nieuniknienie, czy tego chcemy czy nie, podąża w stronę stanu wojennego.
...[czytaj więcej]
Lipiec amerykański (wrażenia z podróży)
Po powrocie do Polski rozczarowuję słuchaczy, którzy spodziewali się narzekania na Amerykę. Zdarzyło mi się już kilkakrotnie sparafrazować Wyspiańskiego: „Amerykany trzymają się mocno”. Sam jestem nieco zdetonowany tą widokówką, którą im kreślę, jakbym pokazywał fotografię z „National Geographic”. Tak, spodziewałem się czegoś zupełnie innego, jadąc do USA. Opisuję więc to, co widziałem…
...[czytaj więcej]
Dar, który wykorzystuję
Kilkadziesiąt lat temu, wyjeżdżając do Holandii na stałe, zabrałam ze sobą Moralność mieszczańską Marii Ossowskiej. Biografia emigranta jest rozcięta również w sferze hierarchii wartości, nie żyje on u siebie, ale jakby w dwóch światach – tym, który go otacza i tym, który pamięta. Wymaga to pewnej psychicznej odporności, którą uzyskałam, pozostając pod wpływem nauki o moralności.
...[czytaj więcej]
Norymberska lekcja
W listopadzie 1945 roku przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze rozpoczęło się sądowe postępowanie karne przeciwko głównym zbrodniarzom III Rzeszy niemieckiej. Dziewięćdziesiąta rocznica tego zdarzenia stanowi dobrą okazję do refleksji nad tym, dlaczego próby przywrócenia porządku moralnego świata zakończyły się niepowodzeniem.
...[czytaj więcej]
Faszyzacja: społeczne przyzwolenie na nacjonalizm i przemoc
Inną cechą faszyzmu jest skrajny nacjonalizm, obecny w retoryce polskiej prawicy, wśród wielu przedstawicieli kleru i episkopatu, na stadionach, w wielu wypowiedziach polityków, także polityków reprezentujących aktualną władzę. Mamy prezydenta, który głośno i wprost deklaruje niechęć do premiera, obraża i poniża szefa demokratycznie wybranej koalicji.
...[czytaj więcej]
Polska pandemia milczenia – o nadmiarowych zgonach i braku rozliczeń
„Demokracja umiera w ciemności” – głosi motto „The Washington Post”. Brak rozliczeń afer i skandali w okresie pandemii to nie tylko porażka polityczna rządów PiS. To chowanie niewygodnych danych pod dywan i społeczna zgoda na zapomnienie. Jeśli nie domagamy się prawdy – stajemy się współwinni. Jeśli nie pytamy „dlaczego?”, historia znowu powtórzy się.
...[czytaj więcej]
1 września, 1 sierpnia
Dwie daty w dziejach Polski – 1 września (1939) i 1 sierpnia (1944) – są nie tylko miliariuszami odmierzającymi tragedię wspólnoty zamieszkującej polską ziemię, lecz także dramatycznym świadectwem nieodpowiedzialności, ba! – karygodnej głupoty większości polskich polityków. Współczesność dowodzi, że nic nie nauczyliśmy się z lekcji historii.
...[czytaj więcej]
Głos przeciwko broni nuklearnej w Polsce
Jako historyk doktryny nuklearnego odstraszania (nuclear deterrence) nie wierzę w pożytek ulokowania niewielkiego arsenału broni nuklearnej w Polsce.To nie jest droga do zapewnienia Polsce raz na zawsze upragnionego bezpieczeństwa. Przeciwnie, ten krok zwielokrotni zagrożenie atakiem nuklearnym na Polskę.
...[czytaj więcej]
Izraelski nalot na Dohę i nowe wyzwania dla systemu bezpieczeństwa w Zatoce
Atak powietrzny Izraela na polityków Hamasu w Katarze to dramatyczna ironia w geopolityce: nalot wymierzony w organizację terrorystyczną osłabia jednego z najważniejszych mediatorów na Bliskim Wschodzie, nadszarpuje zaufanie do największego sojusznika w regionie i pogłębia brak przewidywalności.
...[czytaj więcej]
Nowy prezydent, stare wyzwania
Wiele wskazuje na to, że prezydent Nawrocki nie chce iść drogą Aleksandra Kwaśniewskiego i że czeka nas permanentny konflikt na szczycie. Może jednak będzie inaczej? Może poczucie odpowiedzialności za państwo i troska o własne miejsce w historii podyktuje mu inną drogę? To będzie jego wybór, a od tego wyboru zależeć będzie, jak historia oceni tę prezydenturę.
...[czytaj więcej]
Może więcej kultury fizycznej?
Dość już z takim wydurnianiem się jak uczenie Narodu czytania poezji Herberta czy cytowania Pana Tadeusza! Zamiast jakiejś niemądrej podstawy programowej szkół powszechnych układanej przez minister Nowacką, zdecydowanie lepiej wdrażać jest Naród w arkana kultury fizycznej, co w zakresie młodzieży męskiej spełniał swego czasu obowiązkowy pobór do wojska, który z niejednego uczynił prawdziwego mężczyznę i raz na zawsze wybił głupoty z głowy.
...[czytaj więcej]
Zmarł Włodzimierz Kłaczyński
3 czerwca odszedł Włodzimierz Kłaczyński. Znamy go jako autora opowiadań, powieści, a głównie z epicko-panoramicznych prozatorskich cykli jak obszerne, pięciotomowe Miejsce. Swoją twórczością dokumentował wielkie polskie powojenne przeobrażenia społeczne, polityczne i obyczajowo-psychologiczne.
...[czytaj więcej]
Czerwone dywany na Alasce: ciąg dalszy gry Putina
Putin zdaje sobie sprawę z braku właściwej oceny strategii i miejsca Rosji w globalnej strukturze interesów USA, chyba że chodzi o tzw. odwróconego Kissingera, co dla Kremla jest kolejnym obszarem do taktycznej rozgrywki. Postrzeganie Rosji przez obecną administrację ogranicza się głównie do jej potęgi jądrowej oraz możliwości współpracy gospodarczej.
16.08.2025, 1:50
...[czytaj więcej]
Echa wyborów prezydenckich
Wybory prezydenckie ujawniły nie tylko polityczne strategie, lecz także głęboki społeczny podział. Media skupiły się na porażce Rafała Trzaskowskiego, pomijając analizę sukcesu Karola Nawrockiego. Czy Polska powiatowa naprawdę pokonała wielkomiejską? Sprawdź, co kryje się za tym wynikiem.
...[czytaj więcej]
Nowa Wielka Gra
Współczesny świat nie porzucił logiki XIX-wiecznej Wielkiej Gry, raczej ją przekształcił. Nic nie wskazuje, że ludzkość potrafi wyjść poza logikę rywalizacji i przekształcić przestrzeń konfrontacji w przestrzeń współpracy. Gdy przyglądamy się pierwszemu ćwierćwieczu XXI stulecia, widzimy cyfrową kontynuację starych gier geopolitycznych w nowych dekoracjach.
...[czytaj więcej]