Cieśnina Ormuz: prawo zwycięzcy a prawo morza

Iran nie negocjuje wyłącznie ceny za otwarcie szlaku, lecz uznanie swojej pozycji jako regionalnego mocarstwa, ograniczenie amerykańskiej obecności wojskowej w swoim sąsiedztwie oraz gwarancję, że wojna się nie powtórzy. Dawniej bezpieczeństwo Zatoki definiowała amerykańska potęga, dziś to Iran zaczyna samodzielnie ustalać reguły regionalnego porządku.

Pakt z Mekki: intencje i perspektywy

Sytuacja sojuszy w regionie Bliskiego Wschodu zmienia się od dziesięcioleci. Być może i trójstronne Porozumienie obronne z Mekki wskazuje na kolejną, ale tym razem trwalszą zmianę, oby i korzystną dla nie tylko ekonomicznego bezpieczeństwa Europy.

Czy AI usunie odstraszanie jądrowe do lamusa historii?

Niezauważalnie pojawia się niebezpieczeństwo zdezawuowania pojęcia odstraszającej roli broni jądrowej w wyniku możliwego zredukowania przez AI czynnika ludzkiej oceny danych i  decyzji o użyciu broni masowego rażenia. Dowództwo nuklearne bez wystarczającej kontroli czynnika ludzkiego nie jest odległym scenariuszem.

Funkcjonalizm polityczny problemu uchodźców i migracji: przypadek Turcji

Analiza sytuacji migracyjnej w Turcji pokazuje, jak problem uchodźców jest wykorzystywany w bieżącej polityce wewnętrznej, Nie było intencją autora insynuowania jakichkolwiek zbieżności z procesami uchodźczymi i migracyjnymi odbywającymi się w jakimkolwiek innym państwie.

Liban: pokój po wojnie, której nikt nie wygrał.

Porozumienie izraelsko-libańskie jest przedstawiane jako dyplomatyczny sukces i odzyskanie przez Liban suwerenności. W rzeczywistości to próba osiągnięcia przez Izrael przy stole negocjacyjnym tego, czego nie zdołał wywalczyć na polu bitwy. Liban nie jest tu stroną negocjacji. Ponosi ich koszty.

Na rzecz globalnego dialogu. Papież Franciszek o wojnie i pokoju w świecie współczesnym. Uniwersalny przekaz

Franciszek: „Każda wojna to świętokradztwo, gdyż pokój jest darem Boga. Ten dar jednak potrzebuje kobiet i mężczyzn zdolnych go umacniać”, przy nawiązaniu m.in. do ius pacis, który uznaje należne wszystkim prawo do rozwiązywania konfliktów „wyrzekając się wojny”.

Nawigowanie w zglobalizowanym świecie nieciągłych zdarzeń i trwałych zależności

Skuteczna nawigacja w niestabilnym środowisku wymaga realistycznej diagnozy własnej pozycji i otoczenia. Strategia przetrwania nie polega na eliminacji ryzyka, lecz na jego identyfikacji, hierarchizacji i omijaniu zagrożeń o największym potencjale destrukcyjnym. Drugim warunkiem jest sprawność państwa, w tym klarowny podział ról i kompetencji. 

Teoria chaosu w analizie stosunków międzynarodowych

Obecny czas w stosunkach międzynarodowych interpretuję nie jako stan chaosu, lecz jako czas transformacji jednego krótkotrwałego systemu w kolejny. Ustępuje system hegemonii postzimnowojennej (dla jednych – liberalny hegemonizm, dla innych – jako system neoimperialny). System, który go teraz zastępuje, określam jako nowy międzynarodowy feudalizm

Przykład Węgier i europejska, w tym polska, polityka

Magyar staje przed podobnymi wyzwaniami, co polska demokracja dwa i pół roku temu: w postaci odtworzenia państwa prawa oraz demokracji. Nasze doświadczenia nie za bardzo się węgierskim demokratom przydadzą, oczywiście poza ogólną przestrogą, że tych spraw nie wolno zaniechać – bo to prowadzi do rozczarowania wyborców i ich odwrócenia się od partii zmian.

Nowy międzynarodowy feudalizm

Prezydent Trump nie jest przypadkiem, infantylnym i szkodliwym odstępstwem. Trumpizm nie jest przejściowy, nie można go przeczekać.  Trumpizm jest kolejnym ogniwem w historii amerykańskiej polityki w praktyce oraz jej intelektualnego zaplecza w postaci XXI-wiecznego neokonserwatyzmu, neoliberalizmu, tradycjonalizmu i imperializmu epoki cyfrowej.

Polska i Unia Europejska wobec globalnych przemian

Trudno jest znaleźć przekonujące argumenty, które uzasadniałyby w oczach USA potrzebę angażowania się w konflikt z Rosją dla obrony Polski. Jest to możliwe dla Polski jako członka Unii Europejskiej, gdyby pojawiło się ewentualne ryzyko podpalenia całej Europy i utraty licznych amerykańskich interesów, ale samodzielna Polska nie jest aż tyle warta.

Gospodarka polska w połowie trzeciej dekady (i co dalej?)

Jeżeli nawet sprawy globalne będą przebiegać w najbliższym czasie nie po naszej myśli, to możemy zaprząc nasze zasoby wewnętrzne do osłabiania negatywnych następstw ze strony czynników zewnętrznych oraz do wypracowywania potencjału na dalszą przyszłość. Rzeczy nie dzieją się jednorazowo; końca świata jutro nie będzie, pojutrze zacznie się nowy dzień.

Iluzje wojny chirurgicznej: czy „opcje militarne” rozwiązują problemy polityczne

Istota ataku na Iran nie sprowadza się do pytania, czy Stany Zjednoczone są w stanie zadać Iranowi dotkliwe straty. Kwestią kluczową pozostaje natomiast to, czy istnieje realistyczny cel strategiczny, który można osiągnąć przy użyciu siły militarnej — oraz czy jego realizacja rzeczywiście wzmocniłaby pozycję strategiczną Waszyngtonu

Pesymistyczna prognoza

Pod jednym względem stratedzy kremlowscy się nie mylili. Stany Zjednoczone – zwłaszcza pod obecnym kierownictwem – traktują stosunki międzynarodowe jako grę supermocarstw, z których każde ma wolną rękę w narzucaniu swej woli państwom należącym do jego „strefy wpływów”. Trump domaga się Grenlandii, tak jak Putin Donbasu.

Polska w nowym układzie współrzędnych

Rozpad postzimnowojennego ładu międzynarodowego stawia Polskę, kraj o  ograniczonym potencjale i z niewielką zdolnością do podjęcia wyzwań związanych ze światowymi megatrendami, przed wyborem jednej z opcji: 1. Fort Trumpa, 2. Samotna twierdza 3. Federacja Europejska.

Doktryna Trumpa

Stanów Zjednoczonych nie stać już na utrzymywanie stabilnego świata na barkach amerykańskiego Atlasa. Zreformowana strategia odzwierciedlająca zmianę układu sił na świecie na niekorzyść USA zakłada utrzymywanie stabilności w regionach w myśl koncepcji „off-shore balancing” amerykańskich realistów  – pilnowanie regionalnej stabilności przekazuje się aliantom.

Przyczynkarsko o bezpieczeństwie Rzeczypospolitej

W moim przekonaniu bezpieczeństwo jest elementem stosunków społecznych czy bytu społecznego, a jego odczuwanie przez jednostki i grupy społeczne ma wpływ na jakość tegoż bytu społecznego, na świadomość społeczną, a w konsekwencji na postawy obywateli.

Operacja Sindoor. Wojna Indii z Pakistanem 2025

Informacje o wojnie Indii z Pakistanem w maju 2025 r. ledwo przemknęły przez polskie media, przyćmione innymi wydarzeniami. Istnieje kilku powodów, dla których najnowsza odsłona konfliktu indyjsko-pakistańskiego zasługuje na uwagę, gdyż doszło do konfrontacji między państwami dysponującymi bronią atomową. Pojawił się także w konflikcie między Indiami a Pakistanem maleńki wątek polski.

Jak zakończy się wojna w Ukrainie? Czy wciągnie Polskę, Europę, Zachód?

Poprzednia dyskusja redakcji „Res Humana” na temat sposobu zakończenia wojny w Ukrainie odbyła się niemal dokładnie półtora roku temu. Czy ta wojna może się rozlać dalej, na Europę, czy może nas wciągnąć w bezpośredni sposób? Czy jest możliwy jakiś realny, a może nieuchronny, nieunikniony, splot okoliczności, który spowodowałby konflikt na większą skalę?

Izrael i Palestyna po wojnie w Gazie

Zamrożenie działań wojennych w Gazie nie stanowi rozwiązania konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Scenariusz długoterminowego trwania obu stron na zajętych pozycjach bez zasadniczych zmian oznacza dla obu stron rosnące koszty polityczne.  Jedyną realną możliwością wyjścia z impasu pozostaje rozwiązanie dwupaństwowe.

Lipiec amerykański (wrażenia z podróży)

Po powrocie do Polski rozczarowuję słuchaczy, którzy spodziewali się narzekania na Amerykę.  Zdarzyło mi się już kilkakrotnie sparafrazować  Wyspiańskiego: „Amerykany trzymają się mocno”. Sam jestem nieco zdetonowany tą widokówką, którą im kreślę, jakbym pokazywał fotografię z „National Geographic”. Tak, spodziewałem się czegoś zupełnie innego, jadąc do USA. Opisuję więc to, co widziałem…

Głos przeciwko broni nuklearnej w Polsce

Jako historyk doktryny nuklearnego odstraszania (nuclear deterrence) nie wierzę w pożytek ulokowania niewielkiego arsenału broni nuklearnej w Polsce.To nie jest droga do zapewnienia Polsce raz na zawsze upragnionego bezpieczeństwa. Przeciwnie, ten krok zwielokrotni zagrożenie atakiem nuklearnym na Polskę.

Izraelski nalot na Dohę i nowe wyzwania dla systemu bezpieczeństwa w Zatoce

Atak powietrzny Izraela na polityków Hamasu w Katarze to dramatyczna ironia w geopolityce: nalot wymierzony w organizację terrorystyczną osłabia jednego z najważniejszych mediatorów na Bliskim Wschodzie, nadszarpuje zaufanie do największego sojusznika w regionie i pogłębia brak przewidywalności.

Czerwone dywany na Alasce: ciąg dalszy gry Putina

Putin zdaje sobie sprawę z braku właściwej oceny strategii i miejsca Rosji w globalnej strukturze interesów USA, chyba że chodzi o tzw. odwróconego Kissingera, co dla Kremla jest kolejnym obszarem do taktycznej rozgrywki. Postrzeganie Rosji przez obecną administrację ogranicza się głównie do jej potęgi jądrowej oraz możliwości współpracy gospodarczej.

16.08.2025, 1:50

Nowa Wielka Gra

Współczesny świat nie porzucił logiki XIX-wiecznej Wielkiej Gry, raczej ją przekształcił. Nic nie wskazuje, że ludzkość potrafi wyjść poza logikę rywalizacji i przekształcić przestrzeń konfrontacji w przestrzeń współpracy.  Gdy przyglądamy się pierwszemu ćwierćwieczu XXI stulecia, widzimy cyfrową kontynuację starych gier geopolitycznych w nowych dekoracjach.

Dwie granice, dwie moralności

Obcy w naszym domu oznacza panikę moralną. Wywołuje skrywane problemy, antagonizmy, wewnętrzne pęknięcia. Dlatego Polska ma dwie granice: jedną otwartą i drugą z murem i zasiekami. Te dwie granice wyrażają jątrzącą się rozbieżność, podział, na jaki choruje nasz naród. Polska A i Polska B, lepszy i gorszy sort, my i oni, prawdziwi Polacy kontra deprawatorzy, lewica, gender, ekologizm. Nasza narodowa tragedia na tym właśnie polega, że zbudowaliśmy granice nie tyle pomiędzy Polską a Białorusią, co między sobą samymi.

Blaski i cienie polityki Trumpa – w kraju i za granicą

Dzięki stosowaniu polityki tweetu dnia i polityki EO, czyli zarządzania przez jednodniowe wpisy internetowe lub przez dzienne rozporządzenia wykonawcze (ang. Executive Orders, EO), Donald Trump wprowadził nowe standardy do amerykańskiej dyplomacji i polityki międzynarodowej oraz polityki wewnętrznej. Co więcej, tendencja ta rośnie w zauważalnym tempie.

Ameryka na krawędzi, czyli niepewne dziedzictwo MAGA

Decyzje Trumpa w polityce wewnętrznej zapoczątkowują proces erozji wieloletnich tradycji demokratycznych i konstytucyjnych zabezpieczeń Ameryki. Działania jego administracji na scenie międzynarodowej prowadzą do nieodwracalnej zmiany roli USA jako globalnego lidera  i przekształcenie całej architektury stosunków międzynarodowych.

Unia obronna

Unia Europejska wyruszyła w drogę ku jakiejś formie sojuszu obronnego. Zgodnie z utrwaloną praktyką i tzw. metodą Jeana Monnet nie wiemy jeszcze, jaką przyjmie on postać, ale wkroczenie na nowy obszar integracji nie powinno już budzić wątpliwości. Państwa członkowskie podjęły tę decyzję kierunkową wyjątkowo szybko, w ciągu niespełna dwóch miesięcy.

Geopolityka imperiów i dramat Ukrainy

Potwierdzają się niestety pesymistyczne prognozy dotyczące losów wojny rosyjsko-ukraińskiej. Płynące z Waszyngtonu sygnały i naciski wskazują na to, że Stany Zjednoczone zmierzają do takiego zakończenia wojny, które zaspokoiłoby minimalne żądania Rosji: uznanie aneksji Krymu, straty terytorialne Ukrainy na wschodnich krańcach państwa.

Analiza z końca kwietnia 2025 r., która nagle znów okazała się nad wyraz aktualna.

Nowy (nie)ład światowy, bezpieczeństwo Polski i trwały pokój

Charakter współczesnej wojny radykalnie się zmienił. Początek inwazji Rosji na Ukrainę przypominał II wojnę światową, jednak niepowodzenie wojny błyskawicznej wymusiło zmiany w strategii i taktyce. Obecnie co pół roku sposób prowadzenia walk oraz sytuacja na polu bitwy ulegają znaczącym przeobrażeniom. Wojna nigdy już nie będzie taka, jak w lutym 2022 roku.

Nie dać się strącić z konia

Wydarzenia początku 2025 roku przebiegają w cieniu finansjalizacji. Negocjowana jest jej nowa architektura finansowa i geostrategiczna. Stany Zjednoczone próbują ustawić się w roli jedynego krupiera rozdającego karty, rozdzielającego role sojuszników, partnerów, wasali i ofiar. Inni również chcieliby odegrać znaczącą rolę w negocjowaniu nowych reguł.

Paradoksy i nonsensy wojen współczesnych.
Odczłowieczona technologia militarna

Dokonujący się na naszych oczach proces przemiany wojny klasycznej w nowotechnologiczną zmierza do jakościowo nowej wojny, dotąd nieznanej i niepraktykowanej, zagrażającej ludzkiej przyszłości; wojny, która sama w sobie znosi się w swej absurdalności i paradoksalności oraz w swym swoistym ekstremizmie mechanicznym i bez reszty odczłowieczonym charakterze.

Trump na Bliskim Wschodzie. Nowy ład liczony w dolarach

W swoją pierwszą podróż zagraniczną prezydent Trump nie udał się do Europy ani, przykładowo, do Japonii, lecz na Bliski Wschód. Niezależnie od wymiernego, mierzonego w bilionach dolarów, jej wyniku, wizyta prezydenta USA dobrze charakteryzuje i transakcyjny, handlowy styl uprawiania polityki przez Donalda Trumpa, i jego uproszczone, w kategoriach giełdy, pojmowanie świata.

USA–Iran: nowe rozdanie

Nieoczekiwana propozycja D. Trumpa, aby Rosja pośredniczyła w kontaktach USA-Iran, którą wkrótce zmieniła amerykańska groźba pod adresem Teheranu „bombardowań, jakich świat nie widział”, ponownie przyciągnęła uwagę do „problemu irańskiego”. W wypowiedziach ekspertów i „ekspertów” czy komentarzach medialnych dominuje amerykański lub europejski ogląd sytuacji. Dla zrozumienia sytuacji niezbędne jest uwzględnienie także irańskiej percepcji sytuacji.

Twarde państwo

Fukuyama określił postępujący proces dekompozycji amerykańskiego porządku mianem politycznego rozkładu (political decay). Żarłoczne termity mają jeszcze sporo do zrobienia, bo korzenie demokracji sięgają tam głęboko. W Polsce dopiero co zbudowany fundament demokratycznego porządku politycznego nie zniósł dobrze pierwszej poważnej próby.