logo3
logo2
logo1

"Ufajmy znawcom, nie ufajmy wyznawcom"
Tadeusz Kotarbiński

Czy świat muzułmański traci wiarę w sojusz z USA?

Grzegorz MICHALSKI | 18 listopada 2026
Grafika: © Grzegorz Michalski

Wśród obserwowanych zjawisk zachodzących w świecie muzułmańskim wspólnym mianownikiem jest utrata pewności, że dotychczasowy system bezpieczeństwa — oparty przede wszystkim na USA — zapewnia wystarczającą ochronę. Izrael i Iran są dwoma różnymi źródłami zagrożenia, które przyspieszają poszukiwanie dodatkowych partnerów. Ich znaczenie jest jednak inne dla Ankary, Rijadu, Islamabadu, Dohy czy Dżakarty.

Dotychczasowe analizy i opracowania dotyczące Porozumienia z Mekki — jedynie gwoli przypomnienia — dekonstruują najważniejsze czynniki, które doprowadziły do powstania tego sojuszu 7 sierpnia 2026 r. [https://csm.org.pl/wp-content/uploads/2026/09/Analiza-CSM-Gojlo-07.09.2026.pdf]. Wskazują także — co bardzo ważne — na jego konsekwencje, w tym również na szanse dla Europy.

Z tureckiej perspektywy Izrael postrzegany jest jako konkurent strategiczny i źródło zagrożenia dla preferowanego przez Ankarę porządku regionalnego. Izrael z kolei, poszukując definicji kolejnego wroga, ocenia Turcję jako następne zagrożenie. Przykładem może być wypowiedź Amichaja Szikliego, ministra ds. diaspory, w wywiadzie opublikowanym 19 stycznia 2026 r. w greckim dzienniku Kathimerini: „Musimy współpracować, aby przeciwdziałać potencjalnej przyszłej agresji »Hitlera z Ankary«”.

Dla Arabii Saudyjskiej z kolei Iran i powiązane z nim zagrożenia dla terytorium, infrastruktury oraz eksportu stanowią najpoważniejszą determinantę działań podejmowanych wobec muzułmańskich partnerów.

Posiłkując się wspomnianą oceną dotyczącą Islamabadu: „Udział w porozumieniu pozwala Islamabadowi wzmocnić pozycję mediatora i pośrednika w komunikacji, a zarazem zwiększa jego wagę geopolityczną jako państwa łączącego świat muzułmański z Indo-Pacyfikiem — w tym z Chinami, które w Pakistanie widzą kluczowego sojusznika swojej flagowej inicjatywy Pasa i Szlaku”. To właśnie relacje strategiczne Islamabadu z Rijadem legły u podstaw Porozumienia z Mekki.

Stąd słusznie wskazują analitycy IISS, iż Ankara postrzega Izrael jako większe zagrożenie niż Iran, natomiast Rijad układa tę hierarchię odwrotnie. To ważniejsze rozróżnienie niż ogólne przedstawianie porozumień jako wspólnej odpowiedzi „świata islamu”.

Choć nie jest to upubliczniona czy też oficjalnie prezentowana hierarchia celów poszczególnych uczestników wyżej wskazanych porozumień, niemniej coraz wyraźniej kształtuje się ponadregionalny, bliskowschodnio-zatokowo-dalekowschodni kierunek myślenia państw, w których dominującą grupę społeczną stanowią muzułmanie.

Od momentu zawarcia Porozumienia z Mekki (07.10.2026 r.) pojawiały się kolejne Memoranda of Understanding, poszerzające krąg państw zainteresowanych budową strategicznych powiązań, szczególnie współpracą w sektorze przemysłu obronnego i wojskowego.

21 października 2026 roku w katarskiej stolicy, Dosze, przedstawiciele Sojuszu z Mekki wraz z Katarem oraz Indonezją podpisali dokument nazwany Memorandum z Badr — z arabskiego: Pełnia księżyca. Nazwa ta zapewne miałaby symbolizować wzajemną komplementarność i współpracę między zaangażowanymi narodami.

Wśród głównych celów wymienia się: wzmocnienie współpracy w dziedzinie produkcji obronnej i nowoczesnych systemów wojskowych; transfer technologii oraz wspólne badania i rozwój; techniczne szkolenia wojskowe i budowanie zdolności obronnych czterech państw.

Stąd Badr odpowiada na jeszcze inny problem: jak utrzymać zdolność obrony bez nadmiernej zależności od cudzych technologii, terminów dostaw i decyzji eksportowych. Zagrożenia izraelskie i irańskie zwiększają pilność takiej współpracy, ale jej uzasadnienie jest szersze. Dla Indonezji istotne są również krajowy przemysł, technologie i łańcuchy dostaw. Dlatego Badr może rozwijać się nawet wtedy, gdy uczestnicy nie uzgodnią wspólnego stanowiska wobec konkretnego przeciwnika.

Z kolei, co nie powinno być zaskoczeniem dla obserwatorów i analityków tego szerokiego, ponadregionalnego wymiaru, kolejnym wydarzeniem jest podpisana przez liderów obu krajów turecko-katarska deklaracja w sprawie bezpieczeństwa, zawarta w Stambule w piątek 13 listopada 2026 r.:

„Obie strony z uznaniem odnoszą się do porozumienia z Badr, zawartego między Turcją, Katarem, Pakistanem i Indonezją, uznając je za ważny krok w kierunku zwiększenia wspólnych zdolności w zakresie zaspokajania potrzeb obronnych poprzez rozwój lokalnego potencjału. Strony odnotowały, że wspomniane porozumienie stworzy podstawy do ściślejszej współpracy w zakresie wspólnej produkcji, rozwoju technologii, wymiany wiedzy i doświadczeń, a także wzmocnienia infrastruktury przemysłu obronnego i łańcuchów dostaw”.[tłumaczenie własne z tureckojęzycznego komunikatu ze strony MSZ RT]

Interpretacja motywów strategicznych tego dyplomatycznie skonstruowanego tekstu wskazywać może na następujące przyczyny lub motywacje turecko-katarskiej deklaracji oraz jej cele strategiczne:

  • Katar dąży do zapewnienia sobie zdywersyfikowanej, a tym samym silniejszej ochrony. Ataki Izraela na Dohę we wrześniu 2025 r. oraz irańskie ataki w 2026 r., w tym atak na kompleks energetyczny Ras Laffan w marcu, ujawniły zagrożenia dla terytorium Kataru, a także dla jednego z głównych źródeł jego dochodów — eksportu. Umocnienie zaangażowania Turcji podnosi potencjalny koszt kolejnego ataku.
  • Wspomnianą dywersyfikację gwarancji bezpieczeństwa można rozumieć jako dodatkowe zabezpieczenie obok relacji z Ameryką. Pomimo złożonego przez obecną administrację Białego Domu we wrześniu 2025 r. zobowiązania, obejmującego ewentualne środki wojskowe przeciwko agresji zewnętrznej wobec Kataru, Doha dąży do zapewnienia sobie gwarancji udzielenia pomocy ze strony innych partnerów. Zmniejsza to jej zależność od decyzji podejmowanych przez obecną, a także przyszłe administracje waszyngtońskie.
  • Porozumienie umacnia ugruntowane stosunki wojskowe z Turcją. Obecność tureckich sił w Katarze opiera się na umowie z 2014 r. Podczas kryzysu w Zatoce Perskiej w 2017 r. Doha poddana była presji ze strony Arabii Saudyjskiej, ZEA, Bahrajnu i Egiptu, m.in. w sprawie zamknięcia tureckiej bazy wojskowej. Nowe porozumienie opiera się zatem na relacjach, których strategiczne znaczenie sięga czasów sprzed obecnej wojny przeciwko Iranowi.
  • Turcja zyskuje wpływy i możliwości dla swojego przemysłu obronnego. Prezydent Erdoğan wyraźnie powiązał spotkanie z rozszerzeniem współpracy w zakresie przemysłu obronnego oraz dywersyfikacją stosunków energetycznych. Ze strategicznego punktu widzenia Ankara zyskuje silniejszą rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa w Zatoce Perskiej, a jej potencjał wojskowy wspiera szersze partnerstwo, obejmujące inwestycje katarskie i współpracę energetyczną. Korzyści te, w rachunku tureckich zobowiązań, wydają się przemawiać na korzyść gotowości Ankary do podjęcia dodatkowych zobowiązań.

Realna efektywność i wiarygodność procesów „integracji bezpieczeństwa” państw muzułmańskich zostanie z czasem zweryfikowana. Niemniej już na samym przykładzie Turcji widać, że różnorodność motywacji poszczególnych, kolejnych partnerów — wciąż nie wiadomo, jaki krok podejmie np. Egipt — jest jednocześnie szansą i ograniczeniem.

Ankara może oferować partnerom zdolności odpowiadające na różne zagrożenia, zwiększając tym samym swoją regionalną użyteczność. Trudniejszym sprawdzianem będzie jednak sytuacja, w której Turcja oczekiwałaby solidarności wobec Izraela, a Arabia Saudyjska — zdecydowanej pomocy przeciwko Iranowi. Wtedy odmienne hierarchie zagrożeń mogą ujawnić granice współpracy pomiędzy obecnymi, jak i przyszłymi partnerami.

Szerszy kontekst tych zjawisk stanowi perspektywa rezultatów rozmów i dalszych relacji między pretendentami do globalnego triumwiratu: USA, Chinami i Rosją. Jednakże na łamach Res Humana nie należy wróżyć z fusów…

 

TAGI

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE ARTYKUŁY

  • ZAPRASZAMY TEŻ DO PISANIA!

    Napisz własny krótki komentarz, tekst na stronę internetową lub dłuższy artykuł
    Ta strona internetowa przechowuje dane, takie jak pliki cookie, wyłącznie w celu umożliwienia dostępu do witryny i zapewnienia jej podstawowych funkcji. Nie wykorzystujemy Państwa danych w celach marketingowych, nie przekazujemy ich podmiotom trzecim w celach marketingowych i nie wykonujemy profilowania użytkowników. W każdej chwili możesz zmienić swoje ustawienia przeglądarki lub zaakceptować ustawienia domyślne.